Ny fivavahana dia fanao sy finoana mampifandray ny fiainan'ny olombelona amin'ny masina.

Miteraka fanao ara-pitondrantena, fomba fijery manokana ny zava-misy, toerana masina, faminaniana, fandaminana, lahatsoratra, izay heverina fa mampifandray ny olombelona amin'ny fisiana mihoa-draha na ara-panahy ny fivavahana. Tsy mitovy anefa ny isa sy ny fisehon'ireo singa mpamaritra ireo ao amin'ny fivavahana tsirairay. Misy ny fivavahana mampianatra ny fisian'ny andriamanitra izay tokony hinoana, misy koa ireo tsy mampianatra ary tsy mino ny fisian'ny andriamanitra.

Ny fivavahana iray dia mety hiavaka amin'ny fahitana fombafomba, fahatsiarovana sy fitantarana zava-nitranga manana ny lanjany, fanazavana ny finoana, fanazavana ny fiavian'ny fiainana sy izao tontolo izao, fitsaohana ny andriamanitra na ny olo-masina, fanaovana sorona, firavoravoana, fanatanterahana fomba fandevenana manokana, fandinihan-tena, zavakanto (hira, mozika, sary, dihy, sns), vavaka, famantarana manokana, fedrà, sy singa maro momba ny kolontsaina.

Tombanana ho 10 000 any ho any ny isan'ny fivavahana maneran-tany, ka ny 84% amin'izany dia ao amin'ny kristianisma, ny finoana silamo, ny hindoisma, ny bodisma ary ireo fivavahan-drazana sasany.

Ireo karazana fivavahanaHanova

Fivavahana abrahamikaHanova

JodaismaHanova

Ny jodaisma dia endriky ny fivavahan'ny Israelita taorian'ny faharavan'ny Tempolin'i Jerosalema (taona 587 tal. J.K.) sy taorian'ny fahababoan'ny Jiosy avy tany Babilôna (587 - 538 tal. J.K.). Ny jodaisma dia finoana an'Andriamanitra tokana antsoina hoa IHVH. Dimy ambin'ny folo tapitrisa no isan'ny Jiosy manerana izao tontolo izao ary fito tapitrisa amin'ireo no mipetraka any Israely. Ny Tanakh no Soratra Masin'ny jodaisma. Araka ny Baiboly dia i Abrahama razamben'ny Hebreo no rain'ny fivavahana jiosy. Ny fanompoam-pivavahana ao amin'ny Tempolin'i Jerosalema, izay nanatanterahana sorona, dia nosoloana fanompoam-pivavahana ao amin'ny sinagôga, izay trano fanaovana vavaka fa tsy fanaovana sorona (jodaisma rabinika).

Ankehitriny dia ireto ny sampan'ny jodaisma matanjaka: jodaisma ôrtôdôksa (mihevi-tena ho hany mandray tokoa ny finoana sy ny fanaon'ny Jiosy mandala ny Lalàna voasoratra sy ny Lalàna am-bava nampitain'i Mosesy teo amin'ny tendrombohitra Sinay, miaraka amin'ny fivoasana ireo lalàna ireo), ny jodaisma nohavaozina (mamporisika ny Jiosy handray ny fandrosoana amin'izao andro ankehitriny izao, sady atao hoe jodaisma liberaly) ary ny jodaisma mpitahiry (mandray ny fotokevitry ny fanavaozana nefa tsy manao izany ho lasan-davitra loatra) izay samy ao amin'ny jodaisma rabinika avokoa. Manampy an'ireo sampana ireo ny jodaisma karaita vitsy anisa izay tsy manaiky ny fivoasana ataon'ny raby. Endriky ny jodaisma an'ny Samaritana manokana ny samaritanisma.

KristianismaHanova

Ny kristianisma dia fivavahana miorina amin'ny fiainan'i Jesoa avy any Nazareta sy ny fampianarany araka ny voalaza ao amin'ny Testamenta Vaovao. Ny finoan'ny kristiana dia finoana an'i Jesoa ho Kristy zanak'Andriamanitra sy Mpamonjy ary Tompo. Ny ankamaroan'ny Kristiana dia mino ny Trinite, izany hoe Andriamanitra ahitana persôna (na Olona) telo, dia ny Ray sy ny Zanaka (Jesoa Kristy) ary ny Fanahy Masina. Izany finoana ny Trinite izany dia voarakitra ao amin'ny Fiekem-pinoana nikeana. Miely eran'izao tontolo izao ny fivavahana kristiana sady ahitana mpino maro anisa indrindra. Madray ny Baiboly (dia ny Testamenta Taloha sy Testamenta Vaovao) ho Soratra Masina sady tenin'Andriamanitra ny Kristiana.

Izao ireo sampana lehiben'ny fivavahana kristiana: ireo fiangonana katôlika (izay ahitana ny Fiangonana latina sy ireo fiangonana katôlika tatsinanana miisa 23 toy ny Fiangonana katôlika marônita), ny kristianisma tatsinanana (fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana, fiangonana ôrtôdôksa atsinanana, ny Fiangonan'ny Atsinanana), ny prôtestantisma (ahitana ny anglikanisma, ny kalvinisma, ny loteranisma ary ny evanjelisma. Ao koa ireo fiangonana hafa toy ny Fiangonani Jesoa Kristy ho an'ny Olomasin'ny Andro Farany sy ny Vavolombelon'i Jehovah.

Finoana silamoHanova

Ny finoana silamo dia fivavahana mifototra amin'ny finoana an' Andriamanitra tokana mifototra amin'ny Kor'any izay inoan'ny mpino silamo fa boky nandraiketana ny tenin'Andriamanitra (Allah) natao sora-tononina, nambara tamin'i Mohamady mpaminan'Andriamanitra. Maro ny sampan'ny finoana silamo fa ny telo lehibe dia ny sonisma (sampana lehibe indrindra izay ahitana ny 80%n'ny mpino silamo maneran-tany, izay atao hoe Miozolmana ôrtôdôksa koa) sy ny siisma (sampan' ny finoana silamo manaiky an'i Ali sy ny taranany ho mpandimby an'i Mohamady) ary ny karijisma (sampan'ny finoana silamo teraka tamin'ny fanelanelanana natao tamin'i Ali sy i Mu'awiya raha avy niady tao Siffin izy ireo tamin'ny taona 657).

Fivavahana abrahamika hafaHanova

Isan'ny fivavahana abrahamika ny bahaisma (fivavahana nentin'ny irak'Andriamanitra iray antsoina hoe Baha'u'llah, mitory ny maha iray ara-panahy ny olombelona rehetra, ao Haifa no foibeny), ny babisma (fihetseketsehana ara-pivavahana milenarista naorin'i Sayyid ʿAlī Muḥammad Šīrāzī, nipoitra avy amin'ny sampana siitan'ny finoana silamo, izay mampianatra fa fisehoan'Andriamanitra avokoa ny mpaminanany rehetra), ny rastafarisma (fihetsiketsehana mesianika ara-piarahamonina sy ara-panahy izay nandroso avy ao Jamaika, izay miseho amin'ny lafiny mozika amin'ny alalan'ny reggae) ary ny fivavahan'ny Droza.

Fivavahana any Azia AtsinananaHanova

TaôismaHanova

Ny taôisma dia iray amin'ireo andry telon'ny filôzôfia sinoa (ny roa hafa dia ny kôfosianisma sy ny bodisma), izay miorina amin'ny fisian'ny foto-javatra niavian'ny zava-drehetra atao hoe "Taô".

KônfosianismaHanova

Ny kônfosianisma dia iray amin'ireo sekoly ara-pilôzôfia sy ara-pitondrantena sy ara-pôlitika ary ara-pivavahana ao Sina. Ny asan'ilay filôzôfa atao hoe Kongfuzi (fantatra amin'ny anarana hoe Kônfosiosy). Mifameno amin'ny taôisma sy ny bodisma izy ao amn'ny fiainan'ny vahoaka ao Sina.

Fivavaham-bahoaka any Azia AtsinananaHanova

Maro koa ireo fivavahana nentim-paharazana na fivavaham-bahoaka any Azia Atsinanana ka isan'izany ny fivavahan-drazan'ny Sinoa, ny an'ny Kôreana, ny an'ny Vietnamiana, ny an'ny Japôney, sy ny hafa koa.

Fivavahana darmikaHanova

HindoismaHanova

Ny hindoisma dia fivavahana sy filôzôfia ary fomba fiainana nipoitra ao amin'ny zana-kôntinenta indiana, isan'ireo fivavahana tranainy indrindra eran'izao tontolo mbola misy manaraka, mino ny fahefan'ireo boky atao hoe Veda izay nambara tamin'ny olombelona tamin'ny alalan'ilay andriamanitra mpamorona atao hoe Brahmâ. Mampiavaka ny hindoisma ny fanambarany karazana finoana sy fanao avy amin'ny fivavahana samihafa (sinkretisma). Ny hindoisma dia manakaiky ny atao hoe animisma. Ao amin'ny zana-kôntinenta indiana no tena betsaka mpanaraka ny hindoisma nefa ahitana azy koa ireo toerana ivelan'i India izay misy Indiana mpifindra monina toa an'i Afrika Atsinanana sy Atsimo, i Azia Atsimo-Atsinanana, ireo Antilia ary i Angletera. Ny hindoisma no laharana fahatelo amin'ny fivavahana be mpanaraka indrindra aorian'ny kristianisma sy ny silamo.

JainismaHanova

Ny jainisma na darma jaina dia fivavahana izay mampianatra fa ny tanjon'ny fiainana dia mitovy ho an'ny hindoisma sy ny bodisma ary ny sikisma. Ny mpanaraka io fivavahana io dia tokony hanao tanjona ny fahatratrarana ny fihazavana izay mitarika amin'ny fitsaharan'ny fifindran'ny fanahin'ny zavamananaina iray amin'ny zavamananaina iray hafa (samsara), atao hoe môska na nirvana. Mandala ny fisainanana tsy misy herisetra (ahimsa) ny jainisma. Amin'ny jainisma dia mifampiankina ny fiainana rehetra ka tokony hifanampy. Ny fandinihan-tena sy ny fifadian-kanina dia fanao ao amin'ny jainisma.

BodismaHanova

Ny bodisma dia finoana noforonin'i Siddharta Gautama. Mampianatra ny olona hamarana ny fijaliany amin'ny alalan'ny fanalana ny fankahalana sy ny tsifahalalana ary ny fitiavam-bola tafahoatra ny bodisma. Mino ny Bodista fa fehefa manao zava-dratsy ny olona dia hitarika voka-dratsy ho azy izany, rehefa manao zavatra tsara ny olona dia hitarika voka-tsoa ho azy izany. Tsy mifandanja ny zavatra tsara sy ny zava-dratsy.

SikismaHanova

Ny sikisma dia fivavahana monoteista naorin'i Gurû Nanak tao amin'ny tapany avaratr'i India tamin'ny taonjato faha-15.

Fivavahan-drazana afrikanaHanova

Ny fivavahan-drazana afrikana na fivavahana nentim-paharazana afrikana dia fivavahana isan-karazany ahitana fivavaham-poko maro. Matetika dia tsy voasoratra ny fomba sy fanao ao amin'ireo fivavahana ireo fa miampita am-bava, ka ahitana karazan' andriamanitra ambony sy ambany, indraindray ahitana finoana andriamanitra mpamorona, finoana ny fisian'ny fanahy, ny fivavahana amin'ny fanahin'ny maty, ny fampiasana majika sy sikidy sy fitsaboana nentim-paharazana. Maro amin'ireo fivavahana ireo dia mananana endrika animista, ny sasany pôliteista ary ny hafa panteista.

Fivavahana iranianaHanova

Ny fivavahana iraniana dia ireo fivavahana efa nisy hatray ny ela talohan'ny nidiran'ny fivavahana silamo tany Iràna Lehibe. Ankehitriny dia olom-bitsy no manaraka ireo fivavahana ireo. Isan'ireo fivavahana ireo ny zôrôastrisma, ny mandeisma ary ireo fivavahana korda toy ny iazdanisma.

Jereo koaHanova