Hanokatra ny renilisitra
Fitsaohana ny Trinite, nataon'i Albrecht Dürer, taona 1511.

Ny Trinite na Trinite Masina na Andriamanitra Telo Izay Iray na Andriamanitra Miray Telo dia ilazana an’ Andriamanitra izay Ray sy Zanaka ary Fanahy Masina araka ny finoan'ny fiangonana kristiana sasany. Ho an'ireo mino izany fampianarana izany, ny Trinite dia tsy midika hoe telo Andriamanitra. Amin'izy ireo koa dia isan’ny atao hoe zava-miafina na mistery ny Trinite satria saro-takarina ho an’ny sain’olombelona. Marihina fa tsy hita ao amin’ny Baiboly ny teny hoe Trinite. Ny finoana ny Trinite dia itambaran’ny ankamaroan’ny fiangonana kristiana toy ny Katolika Romana sy ny Katolika Ortôdôksa sy ny Protestanta ary ny ankamaroan’ireo Fiangonana ara-Pilazantsara (Evanjelika). Samy manana ny fomba fampianarany izany finoana izany anefa ireo fiangonana ireo.

Votoatiny

Fiforonan-tenyHanova

Ny hoe Trinite dia avy amin’ny teny latina hoe Trinitas izay nisampana avy amin’ny mpamari-toetra hoe trinus, izay midika hoe "miverina in-telo" na "telo sosona". Mifandray amin'ny teny grika hoe tριάς / trias izay midika hoe "telo" na "vondron-javatra telo" izany. Ny Grika dia manao ny Trinite hoe Αγία Τριάδα / Agia Triada izay midika hoe "Trinite Masina". Tamin'ny taona 180 no niforonan’ny teny hoe trinite izay hita teo amin'ny soratr'i Teofilo avy any Antiokia. Ho an'ireo fiangonana mino ny Trinite dia tsy Triada, araka ny dikan'ity teny ity amin'ny teny frantsay izany (frantsay: Triade), satria ny Triada dia fikambanan'andriamanitra telo miavaka, samy mahaleo tena no samy hafa, na dia mifameno aza, fa ny Trinite kosa dia Andriamanitra tokana.

Ny voambolana ampiasainaHanova

Ny voambolana filozofika noraisin'ny teolojianaHanova

Misy voambolana nampiasain'ireo teolojiana fahizay ho enti-manazava ny amin’ny Trinite, dia ireto manaraka ireto izany.

  • Teny latina: persona sy natura sy substantia ary teny hafa iray tarika amin'ireo.
  • Teny grika: ὑπόστασις / hupostasis sy οὐσία / ousίa sy ὁμοούσιος / homoousia sy φύσις / phusis ary teny hafa iray tarika amin'ireo.

Hevitry ny hoe persona ivelan'ny teolojiaHanova

Ny hevitra voalohan'ny teny latina hoe persona ivelan'ny teolojia kristiana dia "saron-tavan'ny mpilalao an-tsehatra". Niitatra izany hevitra izany ka niova ho "anjara asan'ny mpilalao an-tsehatra". Ny teny grika mitovy hevitra amin'ny hoe persona eto dia ny hoe πρόσωπον / prosôpon. Nentina nanondroana olona na zavatra hafa manana tena sy sitrapo manokana io teny io taty aoriana. Tsy ampiasain'ny teolojiana miteny grika io teny hoe πρόσωπον / prosôpon io.

Hevitry ny hoe ὑπόστασις ivelan'ny teolojiaHanova

Ny hevitra voalohan'ny teny hoe ὑπόστασις / hupóstasis kosa dia "fametrahana ao ambany" na "fitoerana ao ambany", izay mitovy hevitra voalohany amin'ny teny latina hoe substantia (hupo- = sub- "ambany"; stasis = stantia "mitoetra"). Tsy mifanakaiky akory ny hevitry ny hoe persona sy ny hoe hypostasis ivelan'ny teolojia kristiana.

Ny hevitry ny hoe natura ivelan'ny teolojiaHanova

Ny hevitra voalohan'ny teny latina hoe natura dia "(izay) efa nisy hatramin'ny nahaterahany". Io teny io dia avy amin'ny matoanteny latina hoe nasci ("teraka"). Niitatra ka niova ho "toetra tsy miova hatramin'izay nisiana" ny hevitr'io teny io taty aoriana.

Ny hevitry ny hoe substantia ivelan'ny teolojiaHanova

Ny hevitra voalohan'ny teny latina hoe substantia dia "fitoerana ao ambany" araka ny efa voalaza etsy ambony. Niitatra koa ny hevitr'io teny io ka nanondro ny raha (matiera) iforonan'ny zavatra iray ka tsy heverina ny fisehony na ny endriny ety ivelany. Izany no nahatonga ireo atao hoe mpanao fampianaran-diso (heresia) nilaza fa raha ny substatia no izay tsy miova ao amin'Andriamanitra, ny persona dia tokony ho izay miovaova, izay miseho ety ivelany (jereo: modalisma) Tsy neken'ny mpanohana ny fampianarana ofisialy ny Trinite izany. Ampiasaina ny teny hoe substatia rehefa hampisampan-teny ka ahazoana teny toy ny hoe consubstatialita.

Ny hevitry ny hoe οὐσία ivelan'ny teolojiaHanova

Ny teny grika hoe οὐσία / ousίa kosa dia avy amin'ny matoanteny grika hoe εἶναι / einai izay midika hoe "misy" afa-tsy hoe ampiasaina ho matoanteny andry ilay teny. Ny ousia dia milaza ny maha-izy ny zavatra iray. Ny latina dia nandika ny hoe ousia amin'ny hoe substantia na essentia. Izany hoe ilay zavatra na toetra tsy miova sady marin-toerana.

Ny hevitry ny hoe φύσις ivelan'ny teolojiaHanova

Ny teny hoe φύσις / phusis dia mifono hevi-dalina eo amin'ny filozofia grika ka ilazana ny zavatra rehetra misy sy mbola hisy ka tsy ny azo tsapain-tanana na ny mety ho azo tsapain-tanana ihany izany fa izay zavatra mety ho azon'ny eritreritra takarina koa. Ampiasaina io teny io hanondroana ny zavatra iray na amin'ny maha izy azy na amin'ny fiovaovany. Na dia adika matetika amin'ny teny hoe natiora (nature - natura) io teny io amin'izao androntsika izao dia tsy mahafaoka ny heviny ara-pilozofia izany.

Ny hevitra teolojikan'ireo voambolana filozofikaHanova

 
Andriamanitra Ray, nataon'i Schnorr von Carolsfeld, taona 1860

Ny Fiangonana tandrefana dia nampiasa ny teny latina hoe persona sy substantia ary natura; fa ny Tatsinanana kosa nampiasa ny teny grika hoe ousia sy hupostasis ary phusis. Ireo teolojiana manoratra amin'ny teny malagasy dia mampiasa ny voambolana latina izay nogasiny hoe persona na persônina sy sobstansa ary natiora.

Hevitra teolojikan'ny hoe personaHanova

Ny Fiangonana tandrefana (miteny latina) dia mampiasa ny teny hoe persona. Noraisin'ny Fiangonana latina hanazavana ny amin’ny Trinite ny hoe persona ka nanana hevitra manakaiky nefa tsy mitovy amin'ny hoe olona, araka ny fiteny malagasy andavanandro, na zavatra manana tena sy sitrapo manokana. Izany no niteraka ny fahasamihafan'ny fandraisana ny hevitr'io teny io teo amin'ireo teolojiana fahizay. Andriamanitra dia tokana, hoy ny mpanohana ny Trinite, nefa manana persona telo, dia ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina. Ireo no ataon'ny teolojiana katolika manoratra amin'ny teny malagasy hoe "Olona Telo"[1]. Ny teolojiana protestanta mampiasa teny malagasy dia manoratra hoe persona na persôna[1]

Hevitra teolojikan'ny hoe ὑπόστασιςHanova

Ny Fiangonana tatsinanana (miteny grika) dia mampiasa ny teny hoe ὑπόστασις / hupostasis. Lasa mitovy hevitra amin'ny hoe pesona ny hoe hupostasis. Very ny hevitra voalohan' ny teny hoe hupostasis. Noho izany dia tsy mitovy hevitra ny hoe hupostasis grika sy ny hoe substantia latina.

Hevitra teolojikan'ny teny hoe naturaHanova

Ny Fiangonana tandrefana, izay miteny latina, dia nampiasa ny teny hoe natura. Ny teny hoe natura (na ousia amin'ny teny grika) dia milaza ny maha-izy na ny toetry ny zavatra anankiray. Ny natioran’Andriamanitra dia ny maha-izy an’Andriamanitra, ny fototra maha-Andriamanitra an’Andriamanitra, ny tsy itovizan’Andriamanitra amin’ny zavatra noforoniny. Ampiasaina indrindra io teny io rehefa miresaka ny amin'i Kristy. Ny teolojiana mampiasa teny malagasy dia manoratra hoe natiora. Ny Zanaka na ny Teny, rehefa tonga nofo naterak’i Maria, dia manana natiora roa ka ny iray natioran'Andriamanitra ary ny iray natioran'olombelona.

Hevitra teolojikan'ny teny hoe substatiaHanova

Ny Fiangonana tandrefana no nampiasa ny teny hoe substantia. Ny sobstansan’Andriamanitra dia ny maha izy an’Andriamanitra, ny fototra maha-Andriamanitra an’Andriamanitra, ny tsy itovizan’Andriamanitra amin’ny zavatra noforonina. Ampiasaina ny teny hoe substantia rehefa hanao fampisampanan-teny. Mitovy substantia, hoy ny mpanohana ny Trinite, ireo persona telon'Andriamanitra ka izany fitovian'ny sobstansa izany no atao hoe consubstatialita (latina).

Hevitra teolojikan'ny teny hoe ουσίαHanova

Ny Fiangonana tatsinanana dia nampiasa ny teny hoe ουσία / ousia. Ny hevitry ny hoe substantia sy ny hoe ousia amin'ny teolojia kristiana dia mitovy. Ilay atao hoe consubstatialita amin'ny teny latinan'ireo teolojiana ireo dia atao hoe ὁμοούσια / homoousia amin'ny teny grikan'ny teolojiana.

Hevitra teolojikan'ny teny hoe φύσιςHanova

Ny teny hoe φύσις / phusis dia ampiasaina amin'ny fampisampanan-teny sasany nefa ny heviny dia mitovy amin'ny substantia amin'ny teny latina. Avy amin'io teny io ny hoe monofizisma sy ny hoe miafizisma ilazana ny natiora tokan'i Jesoa Kristy izay heverin'ny Kristiana trinitariana ho fampianaran-diso.

FamintinanaHanova

Tsy nila ny fanavahan'ny filozofia voambolana maro ny teolojia fa nanakambana ka nampitovy hevitra teny sasany (natura = substantia = ousia = phusis; persona = hupostasis) nefa nampifamadika ny fifandraisan'ny teny grika sy teny latina sasany (filozofia: substantia = hupostasis; teolojia: persona = hupostasis).

Fampiasana ivela'ny teolojia:

Latina Grika
natura φύσις / phusis
essence οὐσία / ousia
substantia ὑπόστασις / hupostasis
persona πρόσωπον / prosopon

Fampiasana teolojika:

Latina Grika
natura na substantia ουσία na φύσις
persona ὑπόστασις

Ireo konsily momba ny TriniteHanova

Talohan'ny Konsily voalohany tao Nikea[2] dia tsy tena nazava tsara ny amin’ny Trinite. Mbola samy nanana ny heviny ny teolojiana. Nisy ny ady hevitra ary maro ireo nampangaina ho heretika (mpanao fampianaran-diso) noho ny fiheverany ny amin'i Jesoa sy ny Fanahy Masina tsy mifanaraka amin'ny fanapahan-kevitra ofisialin'ny Fiangonana tamin'izay. Nandritra ireo konsily sasany no niadian-kevitra sy nanapahana izay tokony hinoan’ny Kristiana momba ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina.

Konsily voalohany tao Nikea (taona 325)Hanova

Ny Konsily voalohany tao Nikea na Nisea[3] dia nampiantsoin'ny emperora Konstantino I tamin'ny taona 325 ka nahavory eveka miisa 318 tamin'ireo 1800 eran'ny fanjakany. Namahàna ny olana nisy teo amin'i Ariosy sy i Aleksandra evekany izany. Ny hanamafy ny firaisan'ny fanjakany no isan'ny tanjon'ilay emperora tamin'izany.

Maro ny zavatra niadian-kevitra sy notapahina nandritra ny Konsily voalohany tao Nikea ka isan’ireny ny amin’ny hevitr'i Ariosy sy ny namany izay tsy nanaiky ny fitoviam-pomba (na fitovia-natiora na fitovian-tsobstansa) (latina: consubstatialita; grika: homoousia) eo amin’i Jesoa sy ny Ray. Resy ny arianisma izay nanohana ny tsy fitovian'ny natioran'ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina tamin'izay. Nivoaka ny Fanekem-pinoana nikeana amin'ny endriny volohany. Tsy tonga dia nanjaka tanteraka anefa io fanekem-pinoana io ka izany no isan'ny niteraka konsily hafa indray. Nekena ho finoana marina (latina: ortodoxia) ny finoana ny Trinite.

Konsily voalohany tao Konstantinopoly (taona 381)Hanova

Ny emperora Teodosio I dia nampanao konsily tamin'ny taona 391 ka niisa 150 ny eveka nivory tamin'izay, izay samy avy any Atsinanana. Ireo eveka tsy nanaiky ny fanekem-pinoan'i Nikea dia tsy nahazo nandray anjara tamin'ny konsily na niala tsy nanatrika izany. Maro ny zavatra notapahina nandritra ny Konsily voalohany tao Konstantinopoly (latina: Constantinopolis, grika: Κωνσταντινούπολις / Kônstantinoúpolis) ka isan’ireny ny fanamafisana ny amin’ny maha-mitovy fomba (na mitovy sobstansa) ny Fanahy Masina amin’ny Zanaka sy ny Ray, izay fanapahana efa natao tamin’ny taona 325. Nivoaka tamin’izany ny Fanekem-pinoan'i Nikea sy Konstantinopoly izay tsy inona fa ny Fanekem-pinoana nikeana amin'ny endriny lava kokoa.

Konsily tao Efeso (taona 431)Hanova

Ny emperora Teodosio II no nampamory konsily tamin'ny taona 431 tao Efeso (na Efesosy na Efezy)[4]. Ny Konsily tao Efeso no nanoherana ny nestôrianisma (notarihin’i Nestôriosy) izay nanao an’i Jesoa ho nanana persona roa samy hafa sady misaraka nefa mifanaraka ka ny voalohany personan'Andriamanitra fa ny faharoa kosa personan’olombelona. Ny Fiangonana ofisialy anefa nanamafy ny maha-persona tokana an'i Jesoa na dia manana "fomba" (natiora) roa aza. Rehefa nekena fa Andriamanitra i Jesoa dia nekena koa fa Renin'Andriamanitra (grika: Θεοτόκος /Theotokos) i Maria.

Marihina fa ny fiangonana protestanta sy ny ankamaroan'ny fiangonana evanjelika dia manaiky ny maha olona tokoa sy Andriamanitra tokoa an'i Jesoa sy ny maha naterak'i Maria azy nefa tsy manaiky ny maha Renin'Andriamanitra an'i Maria.

Konsily tao Kalkedona (taona 451)Hanova

Nanameloka ny mônôfizisma (atao hoe koa eotikianisma) ny Konsily tao Kalkedona[5]. Fiheveran'i Eotikesy izany izay ilazany fa manana natiora roa i Jesoa ka ny iray Andriamanitra ary ny iray olona nefa mifangaro izy ireo ka ny natioran'olombelona natelin'ny natioran'Andriamanitra. Izany no atao hoe mônôfizisma (avy amin’ny teny grika hoe μόνος / monos "tokana" sy φύσις / phusis "natiora"). Ny konsily anefa nanamafy fa ireo natioran’i Jesoa roa ireo dia tsy mifangaro sy tsy miova ary tsy mizara no sady tsy misaraka ihany koa. Teraka tamin'izay ny Fanekem-pinoana kalkedoniana izay nanamafy ny maha Renin'Andriamanitra an'i Maria.

Konsily faharoa tao Konstantinopoly (taona 553)Hanova

Nanamafisana ny fanamelohana ireo mpanaraka ny mônôfizisma ny Konsily faharoa tao Konstantinopoly sady nandraiketana ny finoana momba ny Trinite. Misy mandrak’ankehitriny anefa ny Fiangonana kristiana atao hoe mônôfizita.

Ireo atao hoe "fampianaran-diso" momba ny TriniteHanova

Ireto ny ohatra amin’izay atao hoe "fampianaran-diso" (na "finoan-diso") notoherina tamin’ny alalan’ireo konsily voatanisa eo ambony ireo: ny arianisma, ny sobôrdinatianisma, ny anômeisma, ny hômeisma, ny adôptianisma, ny apôlinarisma, ny dôketisma, ny môdalisma, ny nestôrianisma, ny mônôfizisma, ny mônôtelisma, ny triteisma sy ny hafa koa.

Azo zaraina roa ireo "fampianaran-diso" ireo ka ny voalohany dia ireo mampianatra ny tsy maha Andriamaitra an'i Jesoa fa ny faharoa kosa dia ireo izay mampianatra ny maha Andriamanitra azy nefa tsy mitovy tanteraka amin'ny fanapahan-kevitra ofisialin'ny Fiangonana tamin'ny konsily izay nataony.

Ny tsy manao an'i Jesoa ho AndriamanitraHanova

ArianismaHanova

Araka ny arianisma dia tsy mitovy ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina sady ny Ray ihany no tena Andriamantra, izay sady tsy nateraka no tsy noforonina. Tsy mitovy natiora amin’Andriamanitra ny Zanaka sady tsy mandrakizay ny fisiany satria noforonina izy. Olombelona natsangan’Andriamanitra ny Zanaka ka misy ampahan-toetran’Andriamanitra fa tsy Andriamanitra.

SobôrdinatianismaHanova

Ny sobôrdinatianisma (frantsay: subordinatianisme) dia finoana tany am-piandohan’ny kristianisma izay milaza fa eo ambany fahefan’ny Ray ny Zanaka sy ny Fanahy Masina. Fanampin'izany koa dia noforonin'Andriamanitra ny Zanaka fa tsy naterany.

AnômeismaHanova

Araka ny fampianaran'ny anômeisma, ny Ray sy ny Zanaka dia tsy misy itovizany (homos: “mifanahaka”; anomos: “tsy mitovy”). Ilay Tsy Nateraka no Andriamanitra. Ny Ray sy ny Zanaka dia hery nanatanterahana ny Famoronana. Tsy Andriamanitra ny Ray sy ny Zanaka fa fiseho roa samy hafan’Andriamanitra. Ilay Nateraka dia noforonin’ny Ray sady namorona ny Parakleto (dia ny Fanahy Masina).

HômeismaHanova

Araka ny fampianaran'ny hômeisma, ny Zanaka dia misy fifanahafana natiora amin'ny Ray nefa tsy mitovy aminy. Tsy nohazavain’ny mpanao an’io fampianarana io izany fifanahafana izany.

AdôptianismaHanova

 
Fanaovam-batisa an'i Kristy, nataon'i Juan Navarrete, taona 1567.

Araka ny fampianaran'ny adôptianisma dia tsy tonga zanak’Andriamanitra i Jesoa raha tsy nanomboka teo amin’ny fanaovan’i Jaona batisa (batemy) azy teo amin’ny onin’i Jôrdana. Zanaka natsangan’Andriamanitra i Jesoa fa tsy Andriamanitra. Olombelona i Jesoa.

NestôrianismaHanova

Araka ny fampianaran'ny nestôrianisma dia manana natiora roa misaraka i Jesoa Kristy ka ny mikasika ny natiorany iray dia tsy mahazo ny natiorany hafa. Persona roa miavaka fa tsy tokana no ao amin'i Jesoa Kristy. Noho izany i Maria dia tsy renin’i Jesoa araka ny natiora sy personan’ Andriamanitra ananany fa reniny amin’ny maha olona azy, izany hoe tsy renin’Andriamanitra i Maria. Midika koa izany fa tsy Andriamanitra no voahombo sy nijaly fa ilay Jesoa olombelona.

Ny manao an'i Jesosy ho AndriamanitraHanova

ApôlinarismaHanova

Tsy manana fanahin’olona i Jesoa fa fanahin’Andriamanitra, dia ilay Teny (grika: Logos) izay niditra tao amin’ny tenan’olombelona nisolo ny fanahy maha-olona an'i Jesoa. Ny vatan’i Kristy dia vatana nampanjarina fanahy sady nomem-boninahitra. Tsy manana natiora roa ao amina persona iray i Jesoa. Izany no fampianarana ao amin'ny apôlinarisma. Ny Konsily tao Roma tamin'ny taona 382 no nanamelohana ny apôlinarisma.

DôketismaHanova

Araka ny fampianaran'ny dôketisma, i Jesoa izay tonga nofo dia tsy midika hoe lasa olombelona. Tsy manana vatana azo tsapain-tanana izy fa nijanona ho vatana ara-panahy. Noho izany, ny fanomboana azy dia fisehon-javatra tsy tena izy ihany (grika: δοκεῖν /dokein: "miseho", "miseho tsy tena izy"; δόκησις / dókēsis "fisehoana", "fisehoana tsy tena izy"). Izany hoe ny endrik’olombelona ananan’i Jesoa sy ny fijaliany dia sarintsariny fotsiny.

Môdalisma na sabelianismaHanova

Ny môdalisma na sabelianisma dia ny filazana fa ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia fomba telo samy hafa isehon’Andriamanitra (latina: modus "fomba") fa tsy persona telo samy hafa. Isika no mety mahita na mahatsapa an'Andriamanitra ho persona telo fa izy dia tokana. Ny Ray sy ny Fanahy Masina dia tsy iza fa ilay Andriamanitra tokana tonga nofo tao amin'i Jesoa Kristy ihany. Ny Ray ihany, noho izany, no nijaly teny amin’ny hazo fijaliana fa tsy ny Zanaka (jereo: patripasianisma). Nohelohin'ny Konsily tao Roma tamin'ny taona 262 ny môdalisma.

MônôfizismaHanova

Ny mônofizisma kosa dia milaza fa ny Zanaka dia tsy manana persona roa ka ny iray ho personan'Andriamanitra ary ny iray ho personan'olombelona. Persona tokana manana natioran'Andriamanitra tokana izay nitelina ny natioran’olombelona i Jesoa. Noho izany dia tokana ihany ny natioran’i Jesoa Kristy, dia ny natiora maha-Andriamanitra azy. Ny Konsily voalohany tao Kalkedoa no nanamelohana ny mônofizisma.

Mônôtelisma na mônôteletismaHanova

Ny mônôtelisma na mônôteletisma dia milaza fa manana natiora roa i Jesoa nefa mifangaro ireo fa tsy miavaka ka ny natioran'Andriamanitra dia misongadina kokoa ka manakona ny natioran'olombelona. Noho izany dia tokana ny sitrapon'i Jesoa (grika: μονοθελητισμός / monothelêtismos). Mifanohitra amin’ny fiheverana ofisialin’ny Fiangonana izany izay milaza fa manana sitrapo roa mifanaraka amin’ny fananany natiora roa i Jesoa. Ny Konsily tao Latrana tamin'ny taona 649 no nanamelohana ny mônôtelisma.

TriteismaHanova

Ny triteisma dia teny enti-miampanga ny mpomba ny Trinite izay lazaina fa manana Andriamanitra telo. Ny mpino ny Trinite dia nolazaina fa triteista. Izany no hevitr'ireo fiangonana atao hoe "tsy trinitariana".

Nisy ihany ary mbola misy koa ireo izay tena nampianatra fa ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia Andriamanitra telo samy manana ny persônany sy ny natiorany avy nefa mifameno. Ohatra amin'izany ny fampianaran'ny Olomasin'ny Andro Farany.

Ny fanekem-pinoana nankatoavina tamin'ireo KonsilyHanova

Ny fanekem-pinoana nikeanaHanova

Ny Fanekem-pinoana nikeana na Fanekem-pinoana niseana no fanekem-pinoana lany tamin'ny Konsily natao tao Nikea tamin'ny taona 325. Izao ilay fanekem-pinoana amin'ny teny malagasy:

« Mino an’Andriamanitra Ray tokana tsitoha isika, izay mpamorona ny zava-drehetra na ny hita na ny tsy hita. Sy ny Tompo Jesosy Kristy tokana, Zanaka Lahitokan'Andriamanitra, nateraky ny Ray, izany hoe avy amin’ny sobstansan'ny Ray, Andriamanitra avy amin'Andriamanitra, fahazavana avy amin'ny fahazavana, Andriamanitra marina avy amin'Andriamanitra marina; nateraka fa tsy natao, miray sobstansa amin’ny Ray, amin’ny alalany no nahariana ny zavatra rehetra any an-danitra sy ety an-tany; ka ho antsika olombelona sy ho an’ny famonjena antsika no nidinany ho tonga nofo sy tonga olombelona; nijaly, nitsangan-ko velona tamin’ny andro fahatelo, niakatra any an-danitra, ary ho avy indray hitsara ny velona sy ny maty. Ary ny Fanahy Masina. Izay rehetra miteny hoe: "nisy fotoana tsy nampisy azy: tsy nisy izy talohan'ny nahaterahany; natao mitovy amin'ny zavatra avy amin’ny tsy misy izy; sobstansa sy maha-izy-azy hafa izy, noarîna izy; mety miova sy mety iharan'ny fiovana ny Zanak'Adriamanitra", dia manozom-panamelohana azy ny Fiangonana eran’izao tontolo izao sy apostolika

Ny fanekem-pinoan'i Nikea sy KonstantinopolyHanova

Atao hoe koa "fanekem-pinoan'i Nikea sy i Konstantinopoly" koa io fanekem-pinoana io. Toy izao izy ao amin'ny Fiangonana Katolika Romana eto Madagasikara:

«Izaho mino an'Andriamanitra tokana, Ray mahefa ny zavatra rehetra, nanao ny lanitra sy ny tany ary ny zavatra rehetra na ny hita maso na ny tsy hita.

Izaho mino an'i Jesoa Kristy Tompo tokana, Zanaka lahi­tokan'Andriamanitra, teraky ny Ray talohan'ny taona rehetra : Andriamanitra avy amin'Andriamanitra, Fahazavana avy amin'ny Fahazavana, Andriamanitra marina avy amin' Andriamanitra marina; nateraka Izy fa tsy natao, iray fomba amin'ny Ray, ary Izy no nahariana ny zavatra rehetra. Isika olombelona sy ny famonjena antsika no nidinany avy any an-danitra. Ary naka nofo tamin'i Maria Virjiny Izy, noho ny herin'ny Fanahy Masina, ka tonga olombelona; nofantsihana tamin'ny hazo fijaliana ho antsika indray koa, tamin'ny andron'i Pôntsy Pilaty, nijaly ary nalevina ; nitsangan-ko velona tamin'ny andro fahatelo, araka ny voalazan'ny Soratra Masina, niakatra any an-danitra dia mipetraka eo an-kavanan'ny Ray; mbola ho avy amim-boninahitra indray hitsara ny velona sy ny maty, ary tsy hanam-pahataperana ny fanjakany.

Izaho mino ny Fanahy Masina, Tompo Loharanon'aina, avy amin'ny Ray sy ny Zanaka; tsaohina sy omem-boninahitra miaraka amin'ny Ray sy ny Zanaka, ary niteny tamin'ny vavan'ny mpaminany.

Izaho mino ny Eglizy, iray, masina, katôlika, apôstôlika. Izaho mankatò ny batemy tokana ho fanalana ny fahotana. Ary izaho miandry ny hitsanganan'ny maty sy ny fiainan-ko avy. Amen.»

Fanekem-pinoana hafaHanova

Nisy koa fanekem-pinoana izay noraiketina tamin'ny konsily hafa toy ny Fiekem-pinoan'i Efezy (na Efesosy) izay nolanîna tamin'ny taona 433 taorian'ny Konsily valohany tao Efezy (taona 431) izay nanamafy ny zavatra efa hita tao amin'ny Fanekem-pinoana nikeana sady nanaovana an'i Maria ho Renin'Andriamanitra. Ao koa ny Fiekem-pinoan'i Kalkedona izay notapahina tamin'ny Konsily tao Kalkedona (na Kalsedona) tamin'ny taona 451 ka namaritana ny firaisam-pomban'ny natioran'Andriamanitra amin'ny natioran'olombelona ao amin'ny Zanaka.

Ireo fiangonana antitrinitarianaHanova

Na dia nenjehina aza ireo teolojiana sy fiangonana tsy nanaiky ny fampianarana atao hoe "mahitsy" (ortodoksia) ny amin'ny Trinite dia maro ireo fiangonana nitazona ny heviny manohitra ny finoana ny Trinite. Ao ireo fiangonana tsy trinitariana tamin'ny vanim-potoan'ny kristianisma tany am-boalohany ary ao koa ireo fiangonana tsy trinitariana niforona taty aoriana.

Fiangonana sy firehana fahinyHanova

Ny Jodeo-kristianisma sy ny Ebionita ary ny Arianisma dia antitrinitera. Amin'izy ireo dia tokana tsy misy fizaràny ho persona telo Andriamanitra.

Fiangonana ankehitrinyHanova

Amin'izao andro vaovao izao dia maromaro ihany ny fiangonana mitsipaka ny Trinite. Izy ireo anefa tsy mitovy fampianarana ny amin'Andriamanitra, ka ny tena ngeza indrindra aminy dia:

Fa fiangonana madinika kosa ireto manaraka ireto, dia:

  • ny Kristadelfiana (eng.: Christadelphians)
  • ny Siantista Kristiana (eng.: Christian Scientists)
  • ny Mpianatra ny Baibolin'ny Mangirandratsy (eng.: Dawn Bible Students)
  • ny Fiangonana Velon'Andriamanitra (eng.: Living Church of God)
  • ny Pentekostalin'ny maha Iray (eng.: Oneness Pentecostals)
  • ny Fiangonan'i Iahveh (eng.: Assemblies of Yahweh)
  • ny Fiangonana Israelitan'Andriamanitra ao amin'i Jesoa Kristy (eng.: Israelite Church of God in Jesus Christ)
  • ny Mpikamban'ny Fiangonan'Andriamanitra Iraisam-pirenena (eng.: Church of God International)
  • ny Kristiana Oniversalista Onitariana (eng.: Unitarian Universalist Christians).
  • ny Lalana Iraisam-pirenena (eng.: Way International)
  • ny Fiangonan'Andriamanitra Iraisam-pirenena (eng.: Church of God International)
  • ny Fiangonan'Andriamanitra Tafaray (eng.: United Church of God).

Rohy ivelanyHanova

Jereo koa:Hanova

Loharano sy fanamarihanaHanova

  1. 1,0 et 1,1 http://katolika.org/fandalinam-pinoana/foto-pinoana/ny-trinite-masina
  2. Ny konsily, izay atao hoe koa synoda, dia fivoriamben’ny eveka avy amin’ny fiangonana maro. Matetika ny emperora no nampiantso konsily nefa ny Evekan'i Rôma no mitarika izany.
  3. Ny anaran-tanàna nohagasina hoe Nikea na Nisea dia atao amin'ny teny grika hoe: Nikaia; amin'ny teny torka hoe: İznik; amin'ny teny frantsay hoe frantsay: Nicée; amin'ny teny anglisy hoe: Nicaea.
  4. Ny anaran'ny tanàna nohagasina hoe: Efesosy na Efesy na Efeso dia atao amin'ny teny grika hoe: Ἔφεσος / Éphesos; na amin'ny teny latina hoe: Ephesus.
  5. Ny anaran-tanàna hoe Kalkedona na Kalsedôna dia atao amin'ny teny grika hoe: Χαλκηδών / Khalkêdôn.