Hanokatra ny renilisitra
Fiangonana katolika ao Antsirabe

Ny kristianisma ao Madagasikara dia iray amin'ireo fivavahana arahin'ny mponin'i Madagasikara, indrindra ny Malagasy, ankoatry ny fivavahan-drazana sy ny finoana silamo sy ny hafa koa. Ny 41%n'ny Malagasy dia Kristiana, araka ny tatitry ny US Departement of State tamin'ny taona 2011[1] na 85% araka ny tatitry ny Pew Research Center tamin'ny 2010[2]. Hita avokoa ireo sampan'ny fivavahana kristiana toy ny Fiangonana nohavaozina sy ny Fiangonana loterana sy ny Fiangonana katolika sy ny Fiangonana adventista sy ireo Fiangonana evanjelika tsy mitsaha-mihamaro. Miezaka ny hampitombo isa ny fiangonany ny Ortodoksa sy ny Anglikana sy ny hafa koa. Tamin'ny taona 1963 hatramin'ny 2004 dia niisa 72 ny "fikambanana ara-pinoana" voasoratra ao amin'ny lisitra ofisialy tanan'ny fanjakana malagasy[3]

Zava-misy ara-pinoana manodidinaHanova

Matetika ny fivavahana kristiana dia tanterahin'ny mpino amin'ny fampifangaroharoana azy amin'ny fivavahan-drazana (sinkretisma). Tokotokony ho ny antasasaky ny Malagasy no manaraka ny fivavahan-drazana, araka ny tatitry ny US Department of State tamin'ny taona 2011[1], fa 4,5% kosa izany hoy ny Pew Research Center tamin'ny taona 2010[2].

Izany fivavahan-drazana izany dia mino fa andriamanitra iray ihany no nanao izao rehetra izao, izay antsoina hoe Zanahary na Andriamanitra[4]. Fanampin'izany dia manantitra ny fifandraisan'ny velona sy ny maty (Razana) io fivavahan-drazana io. Ny fivavahanana amin'ny Razana no nitarika ho amin'ny fanamboarana fasana andaniam-bola be, fanaovana famadihana (ho an'ireo mponina afovoan-tany) izay amokarana amin'ny fomba miverimberina ireo havana efa maty mba hamonosan-dambamena vaovao azy ireo alohan'ny hamerenana azy any am-pasana indray[5].

Tantaran'ny Kristianisma eto MadagasikaraHanova

FiantombohanyHanova

Ireo misionera avy amin'ny London Missionary Society (LMS) no nahomby tamin'ny fampidirana voalohany ny fivavahana kristiana tamin'ny taona 1818 ka ny protestantisma izany, na dia efa nitondra ny fivavahana katolika aza ireo vazaha nandalo taty Madagasikara tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-16. Tamin'ny nidiran'ny fivavahana kristiana teto Madagasikara dia tao anaty fanompoan-tsampy ny Malagasy, indrindra ny tao amin'ireo lapan'ny mpanjaka, ka singanina manokana ny tao Imerina. Tsy mbola nisy anefa ny fanenjehana ny kristianisma satria ny fandrosoana nentin'ireo misionera no navesa-danja tamin'ny mpanjaka. Nampiely ny protestantisma sady nampianatra literatiora tamin'ny alalan'ny Baiboly voadika amin'ny fiteny malagasy ireo misionera ireo tao amin'ny sekoly naoriny tao afovoan-tany araka ny fanirian'ny mpanjaka Radama I.

Ny fielezan'ny kristianismaHanova

Tamin'ny voalohany dia ambany ny isan'ireo izay niova ho Kristiana nefa nitombo tsikelikely izany na dia nisy aza ny fanenjehana tamin'ny andron'ny mpanjakavavy Ranavalona I.

Fatra-pifikitra amin'ny fanompoan-tsampy ny mpanjakavavy ka nanenjika mafy ny Kristiana sy nandroaka ny misionera ary nandoro ny Baiboly. Tamin'izany fotoana izany no nampisy ny Kristiana malagasy maty martira voalohany ka isan'izany Rasalama. Nanahy mantsy ilay mpanjakavavy sao mahavery hasina ny sampy sy ny razana ny fivavahana amin'ny razam-bazaha. Tsy nankasitrahany koa ny fitoriana ny fitovian'ny samy olombelona izay manohintohina ny rafitra ara-politika sy ara-toekarena izay niorina amin'ny fisian'ny olona sokajina ho andevo. Tsy nekeny hotonga Kristiana ny miaramilany. Hatramin'ny sekoly naorin'ireo misionera dia tsy azoazony fa ataony hoe "misoko olona".

Nitombo fatratra ny isan'ny mpiangona taty aoriana, indrindra tamin'ny andron-dRadama II zana-dRanavalona I, izay nampalalaka kokoa ny fivavahana, sy tamin'ny andron'ny mpanjakavavy Rasoherina izay lasa Kristiana ka nampandoro ny sampim-panjakana sy nanao ny fivavahana kristiana ho fivavaham-panjakana. Maro noho izany ireo tao an-dapa sy ireo olona ao amin'ny saranga ambony tao Imerina niova ho Kristiana nefa ny ankamaroany dia lazain'ny mpahay tantaram-piangonana fa "nanao rebik'ondry".

Ny fielezan'ny protestantisma teo amin'ireo Merina saranga ambony teo antenantenan'ireo taona 1800, isan'izany ny mpanjaka Ranavalona II, niaraka tamin'ny fitomboana ara-politikan'ireo misionera britanika, dia nitarika ny praiminisitra Rainilaiarivony hamoaka didy nahatonga ny Kristianisma ho fivavahana tao an-dapa, fivavaham-panjakana. Izany no nanafaingana ny fiovam-pinoan'ny vahoaka tany afovoan-tany ho amin'ny protestantisma tamin'ny faramparan'ireo taona 1800.

Ny Fiangonana katolika romana dia tafiditra teto Madagasikara tamin'ny alalan'ireo masoivoho sy misionera frantsay tamin'ny tenantenan'ny taonjato faha-19, nefa tsy nitombo ny isan'ny mpanaraka azy raha tsy tamin'ny fanombohan'ny fanjanahan'ny Frantsay an'i Madagasikara tamin'ny taona 1896.

Ankehitriny dia mandray anjara lehibe eo amin'ny fiainam-pirenena malagasy ny fivavahana kristiana, na amin'ny lafiny sosialy na amin'ny fanabeazana na ara-politika, ary tsy manavaka saranga na fiaviana ny fidirana ho mpikambana amin'ny antokom-pinoana izatsy na izaroa.

Ireo antokom-pinoana kristiana misy eto MadagasikaraHanova

Ireo fiangonana ao amin'ny FFKMHanova

Misy efatra ireo fiangonana mikambana ao amin'ny Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara ka ireto avy izany.

Ny FJKM sy ny FLM dia mikambana ao amin'ny Fiombonan'ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) amin'ny maha fiangonana samy protestanta sady nateraky ny Reformasiona azy ireo. Ny Fiangonana anglikana (EEM) anefa tsy ao anatin'io fiombonana io sady tsy tena fantatra loatra ho Protestanta raha eto Madagasikara na dia tsy voatery ho izany ny zava-misy any ivelany (Jereo: Anglikanisma).

Fiangonana taty aorianaHanova

Misy koa ireo fiangonana niorina nanarakaraka azy ireo ka tsy azo lazaina ho zandriny loatra sady ny sasany aminy dia manana ny tanjany raha amin'ny lafiny fandaminana sy ny isan'ny mpiangona. Ireto avy izy ireo:

Fiangonana hafaHanova

Betsaka ireo fiangonana niorina taorian'ireo fiangonana voalaza anarana etsy ambony izay samy mikarakara ny ara-panahin'ny Malagasy sy ny mponina eto Madagasikara ka ny ankamaroany dia ao amin'ny atao hoe Evanjelisma sy Adventisma ary Pentekotisma.

Ireto fiangonana manaraka ireto koa dia sokajin'ny olona hoe "fiangonana zandriny" satria niorina taty aoriana be:

Ny ekiomenisma eto MadagasikaraHanova

Ny traikefa efa azoHanova

Ny ekiomenisma eo amin'ireo fiangonana kristiana eto Madagasikara dia ahitana ny fiaraha-mivavaka amin'ny fotoana sasantsasany eo amin'ny fiangonana maromaro, ka ny lohany amin'izany dia ireo ao amin'ny Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara izay fikambanan'ny Eglizy Katolika Apostolika Romana sy ny Fiangonana Loterana Malagasy sy ny Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara ary ny Eklesia Episkopaly Malagasy, izay niorina tamin'ny taona 1980.

Izany ekiomenisma izany dia miseho amin'ny alalan'ny fanaovana fivavaka iraisam-pinoana amin'ny fotoana voatondro sasany. Tsy mijanona amin'ny lafiny ara-pivavahana ihany ny ekiomenisma malahasy fa miitatra amin'ny fiaraha-mikaon-doha amin'ny famahana ny olana sosialy sy ny disadisa politika misy eto Madagasikara. Endrika isehoan'ny ekiomenisma koa ny tsy famerenana manao batisa na batemy ny mpino mifindra finoana avy amin'ny fiangonana iray mankamin'ny fiangonana iray hafa samy mpiombona. Iraisany ny fiekem-pinoana ekiomenika, ny vavaka nampianarin'ny Tompo, ny hira sasany izay efa nahavitany boky (Miara-mizotra). Efa nisy koa fandikan-teny ny Baiboly niraisan'ireo fiangonana mpikambana ireo, dia ny Baiboly Dikan-teny Iombonana Eto Madagasikara (DIEM) izay ezahana vakina amlin'ny fanompoam-pivavahana iraisam-pinoana.

Efa manana toeram-piofanana iraisana momba ny ekiomenisma ny FFKM, dia ny Ivontoeram-Pampianarana Ambony momba ny Ekiomenisma (IPAE), izao ny FFKM.

Ny zavatra mbola tsy mamparisikaHanova

Tsy dia mahazoazo ny fiombonanam-bavaka ireo fiangonana lazaina hoe "zandriny" izay lazain'ny mpino ao amin'ny fiangonana "zokiny" sasany hoe "sekta". Voailika avy hatrany sady tsy mieritreritra ny hikambana ao koa ireo fiangonana tsy mino ny maha Andriamanitra an'i Jesoa Kristy sy tsy mino ny Trinite araka ny fampianaran'ny fanekem-pinoana ekiomenika an'izany.

Tsy mbola voakasiky ny ekiomenisma amin'ny fomba lalina koa ny lafiny ara-teolojia (tenim-pinoana, foto-pampianarana, sns) izay ahitana fahasamihafam-pinoana sarotra aravina, indrindra eo amin'ny Katolika sy ny Protestanta. Ny FLM sy ny FJKM, izay samy protestanta, no afaka mampifanakaiky ny teolojiany noho ny fampianaram-pinoany tsy mifanalavitra firy vokatry ny maha samy fiangonana nateraky ny reformasiona. Tsy mboka miara-mandray eokaristia na fanasan'ny Tompo, izay marika hita maso ankoatry ny batisa na batemy sady sakramenta roa tokony hiraisan'ny fiangonana mpiombona, ny Kristiana ao amin'ny FFKM. Tsy mbola mifampiditra alitara ny mpitondra fiangonana na dia efa afaka mifampiditra trano fiangonana sy mifampindrana polipitra aza. Na dia efa misy aza ilay Baiboly DIEM dia maro ny mpitondra fivavahana mampiasa ny Baibolin'ny fiangonany amin'ny fotoana anaovana fivavahana iraisam-pinoana.

Jereo koa:Hanova

Azo anovozan-kevitraHanova

  • Sophie Blanchy, Jean-Aimé Rakotoarisoa, Philippe Beaujar, Chantal Radimilahy (dir.), Les dieux au service du peuple, Paris, Éditions Karthala, coll. « Religions contemporaines », 2006, 536 p.

Rohy ivelanyHanova

LoharanoHanova

  1. 1,0 et 1,1 Bureau of African Affairs (3 May 2011). "Background Note: Madagascar". U.S. Department of State. (tahiry 24/08/2011).
  2. 2,0 et 2,1 "Religions in Madagascar | PEW-GRF". Globalreligiousfutures.org. Notsidihina 20/09/2017
  3. Sophie Blanchy, Jean-Aimé Rakotoarisoa, Philippe Beaujar, Chantal Radimilahy (dir.), Les dieus au service du peuple, 2006, p.92.
  4. Bradt, Hilary (2011). Madagascar, 10th Ed.: The Bradt Travel Guide. London: Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-341-2., pp. 13–20
  5. Bearak, Barry (5 September 2010). "Dead Join the Living in a Family Celebration". New York Times. p. A7. (tahiry novakina tamin'ny 13/01/2012).
  6. 6,0 6,1 6,2 et 6,3 Les dieux au service du peuple p.94
  7. Les dieux au service du peuple - p.99
  8. 8,0 et 8,1 Les dieux au service du peuple - p.93
  9. "Rhema community Church - Foudational doctrines" - Rhema community Church.
  10. Les dieux au service du peuple - p.100
  11. 11,0 11,1 et 11,2 Les dieux au service du peuple - p. 101.
  12. 12,0 et 12,1 Les dieux au service du peuple - p. 108