Fokon' i Israely

Ny fokon' i Israely dia ireo foko taranaky ny zanaka lahy roa ambin' ny folon' i Jakoba araka ny voalaza ao amin' ny Bokin' ny Genesisy (na Jenezy) ao amin' ny Baiboly, izay mifarana amin' ny fitantarana ny nanorenan' ireo Zanak' i Israely fonenana tao amin' ny tany Kanaana. Ireo zanak' i Jakoba ireo dia i Robena (na Reobena), i Simeôna, i Levy, i Jodà, i Isakara, i Zabolôna, i Dana, i Naftaly, i Gada, i Asera, i Josefa ary i Benjamina. Tamin' ny faharavan' ny Fanjakan' i Samaria dia lazaina fa nanjavona ka tsy hita intsony ny foko folo nonina tao amin' io fanjakana io.

Sarintanin'ny foko 12n'i Israely

Ny rafitra ara-pokoModifier

Ny razamben' ny fokon' i Israely

Ao amin' ny Testamenta Taloha, i Israely dia aseho ho toy ny vahoaka misy rafitra ara-poko, hatramin' ny fisehoany ho firenena manokana, tamin' ny fiantombohan' ny fifindran' ny Zanak' i Israely mankany Kanaana, hatramin' ny fanorenany ny fanjakana tokana tao amin' io tany io. Ireo foko roa ambin' ny folo ireo dia mifanandrify amin' ny zanakalahy roa ambin' ny folon' i Jakoba (Gen. 29-30) zanak' i Jakoba tamin' ny vadiny efatra. I Lea niteraka an' i Robena sy i Simeôna sy i Levy sy i Jodà sy i Isakara ary i Zebolôna; i Rahely niteraka an' i Josefa sy i Benjamena; i Bilha niteraka an' i Dana sy i Naftaly; i Zilpa niterana an' i Gada sy i Asera. Ao amin' ny fitanisana ny foko roa ambin' ny folo dia matetika tsy voatonona i Levy sy i Josefa fa soloana an' i Manase sy i Efraima izay samy zanak' i Josefa. Ny fitanisana feno ny zanak' i Jakoba dia ilay hita ny amin' ny tsodrano nataon' i Jakoba ho an' ireo zanany lahy ireo (Gen. 49).

Ny hoe fokoModifier

Ny foko, araka ny hevitr' io teny io ao amin' ny Baiboly, dia fivondronan' olona mpiray monina fahita matetika teo amin' ireo mponina tamin' ny Andro Taloha. Ny mpikaroka sasany dia mihevitra fa ny fitantarana izany foko roa ambin' ny folo izany ao amin' ny Baiboly dia fomba entina manamarina aty aoriana ny fatoram-pihavanan' ny vahoaka iray, ka amin' izy ireo dia mampiahiahy ny fahamarinan' izany ara-tantara.

Ny petra-kevitra ny amin' ny AmphiktuonesModifier

Ny fandaminana mamondrona foko dia fahita tao Asia Minora sy tao Grisia ary tao Italia. Tao Grisia dia atao hoe Ἀμφικτύονες / Amphiktuones izany izay ahitana foko miombom-pivavahana sy toekarena. I Martin Noth[1] dia mihevitra fa Amphiktuones koa no fandaminana nisy teo amin' ireo fokon' i Israely nefa tsy manaraka izany fiheverana izany ireo mpandalina ny Testamenta Taloha sy ny mpahay tantara maro momba an' i Israely noho izany fiheverana izany tsy mora porofoina.

Lisitry ny fokon' i IsraelyModifier

Ny isan' ny foko telo ambin' ny folon' i Israely dia isan' ny zanaka lahy iraika ambin' ny folon' i Jakoba miampy ny zanaka lahy roan' i Josefa, dia i Manase sy i Efraima. Ny tanin' i Kanaana azon' ny Zanak' i Israely anefa notsinjaraina roa ambin' ny folo fa tsy telo ambin' ny folo, satria tsy nahazo anjara tany manokana ny fokon' i Levy. Tanàna miisa 48 no nomena azy ireo ka ny isam-poko nahazo anjara tany dia misy tanàna efatra avy. Fialokalofan' ny nanao heloka bevava ny enina amin' ireo tanàna ireo.

Ireto avy ireo foko ireo:

  1. ny fokon' i Robena;
  2. ny fokon' i Simeôna;
  3. ny fokon' i Levy
  4. ny fokon' i Jodà;
  5. ny fokon' i Isakara;
  6. ny fokon' i Zebolôna;
  7. ny fokon' i Dana;
  8. ny fokon' i Naftaly;
  9. ny fokon' i Gada;
  10. ny fokon' i Asera;
  11. ny fokon' i Josefa izay nizara ho fokon' i Manase sy fokon' i Efraima;
  12. ny fokon' i Benjamina.

Indraindray dia tsy voatonona ny fokon' i Levy ka tanisaina ho foko mahaleo tena ny fokon' i Manase sy ny an' i Efraima mba hahafeno roa ambin' ny folo ny isa. Ny Apôkalipsin' i Joany (Apô. 7.4 snm) dia mitanisa ireo foko roa ambin' ny folo ireo nefa tsy ao anatiny ny fokon' i Dana sy ny an' i Efraima nefa hita ao ny an' i Levy sy ny an' i Josefa.

Mankany amin' ny fanjakana tokanaModifier

Fifangaroana amin' ny foko tsy israelitaModifier

Tamin' ny famaboan' ny Zanak' i Israely ny tany Kanaana dia voalaza fa samy nomena ka naka ampahan-tany ho azy avy ny isam-poko; ka tamin' izany no nisian' ny fifangaroana tamin' ireo mponina tompontany tratra tao: izany no nahatonga ny fokon' i Robena mety ho natelin' ny vahoaka moabita.

Fitoerana masina samy nanana ny azyModifier

Azo heverina fa nisy toerana maro tao Palestina izay natao ho fitoerana masina fanaovana fanompoam-pivavahana ho an' ny foko na zana-poko tsirairay tao amin' ireo fokon' i Israely ireo, toy ny tao Berseba sy tao Hebrôna (Gen. 13.18; Jôs. 21.10-11) ho an' ny foko tany atsimo; i Sekema sy i Silo ary i Gilgana (Jôs. 5.9-10; 1Sam. 11.14-15) ho an' ireo foko tao afovoany; ary i Dana (Mpits. 18.30-31) ho an' ireo ao avaratra.

Vanimpotoan' ny Mpitsara: tsy nisy firaisanaModifier

Nandritra ny vanimpotoan' ny mpitsaran' i Israely dia tsy nisy fahefana tokana nifehy an' i Israely manontolo. Nisy fiombonan' ny foko sasany niady amin' ny foko hafa, mba hahazoany tany bebe kokoa, hita izany araka ny fitantarana ny amin' i Gideona sy ny an' i Jefta (na Jifta) (Mpits. 8 sy 12).

Andriamanitra tokana sy mpanjaka tokanaModifier

Araka ny Baiboly dia miorina amin' ny fanompoana andriamanitra tokana iraisana, dia i Iahveh, izay notorina taminy fa nanafaka azy tamin' ny fahandevoza tany Ejipta, izay fiombonam-pinoana izany dia hamafisin' ny fisian' ny Fiaran' ny fanekena.

Ao amin' ny tsangambaton' i Menephtah (taona 1236-1223 tal. J.K.) dia voatanisa miaraka amin' ireo firenena babon' io farao io avy tany Kanaana i Israely, nefa etsy an-kilany, tamin' io fotoana io ihany, dia nisy ampahan' ny vahoaka israelita mbola nonina tao Ejipta. Izany dia maneho fa ireo foko roa ambin' ny folon' i Israely ireo dia tsy niampita ny tany efitra idraimandeha miaraka teo ambany fitarihan' i Mosesy[2].

Ny fankatoavana ho fehezina mpanjaka tokana dia niandalana ka tamin' ny fanapahan' i Davida sy ny an' i Sôlômôna indrindra no nahatanteraka izany.

Fihazonana ny isa roa ambin' ny foloModifier

Lisitra samihafaModifier

Ny lisitra samihafa ao amin' ny Baiboly dia tsy mitovy na dia samy milaza fa roa ambin' ny folo ny isan' ny fokon' i Israely. Ilay hiran' i Debora (Mpits. 5), izay fantatra fa isan' ny lahatsoratra tranainy indrindra, dia tsy mitanisa afa-tsy folo; ny tsodranon' i Jakoba (Gen. 49) sy ny tsodranon' i Mosesy (Deo. 33) dia samy miresaka ny amin' ny foko roa ambin' ny folo, nefa tsy mitovy ny fomba fitanisany ireo foko ireo: ny tsodranon' i Jakoba tsy manasaraka ny fokon' i Josefa ho roa, dia ny fokon' i Efraima sy ny an' i Manase, nefa ny tsodranon' i Mosesy manao an' izany ka tsy miresaka ny amin' ny fokon' i Levy. Mampiahiahy izany ny amin' ny maha ara-tantara ny fisian' ny foko roa ambin' ny folon' i Israely.

Ao amin' ireo lahatsoratra hafa ao amin' ny Baiboly dia miovaova io lisitra io ka ahafahana mihevitra fa tsy tsotra tahaka ny anehoana azy ho avy amin' ny fianakaviana tokana ny fandaminana ara-poko nisy tao amin' ny tanin' i Israely. Araka ny fiheveran' ny mpanoratra sasany dia zavatra noforonina io isa roa ambin' ny folo io mba hampahatsiahivana fa iray ihany ny vahoaka tao Israely, ka izany maha iray azy izany dia mety ho marina na noforonina[2].

Vondron' olona hafa tsy heverina ho fokoModifier

Raha tsy noferana ho roa ambin' ny folo ny isan' ny fokon' i Israely dia ho nahaleo tena tahaka ireo foko roa ambin' ny folo ny vondrona sasany toy ny an' ny Kalebita sy ny an' ny Kenita. Ny Kalebita dia natambatra tamin' ny fokon' i Joda nefa i Kaleba dia zanaka Kenizita (Nomery 32.12)[3].

Ny fokon' i Israely tsirairayModifier

Ny fokon' i RobenaModifier

Roa taona taorian' ny fivoahana avy any Ejipta dia nisy lehilahy 46 500 feno 20 taona no ho miakatra ny fokon' i Robena (1Mpanj. 19.16.)[4]. Ny fokon' i Robena dia naka ny tany Kanaana ka nanorim-ponenana tamin' ny ilan-tany andafy atsinanan' ny ony Jordana. Isan' ireo fokon' i Israely lazaina fa nanjavona ny fokon' i Robena tamin' ny naharavan' ny Fanjakan' i Israely avaratra tamin' ny taona 722 tal. J.K.

Ny fokon' i SimeônaModifier

Araka ny Baiboly ihany dia tao amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Kanaana no nisy ny fokon' i Simeôna, ao atsinanany ny fokon' i Jodà, nefa mety voahodidin' ny tanin' i Jodà tao ndrefana izy (Jôs. 19.1-9). Fokon' i Israely tsy dia manan-danja loatra tao amin' ny Fanjakan' i Jodà ny fokon' i Simeôna. Isan' ireo fokon' i Israely folo lazaina fa very ny fokon' i Simeôna. Ny Jewish Encyclopedia (1906) dia manambara fa ny fokon' i Simeôna dia mety tsy nisaina ho foko[5].

Ny fokon' i LevyModifier

Tsy nanana anjara tany ho azy manokana ny fokon' i Levy (atao hoe Levita koa) rehefa natao ny fizarana ny tany voababo fa nitsinjara tamin' ny tanana miisa 48 miaraka amin' ireo foko sisa ao amin' ny Zanak' i Israely. Satria izy ireo tsy nanao asa hafa afa-tsy ny raharaha momba ny fanompoana an' Andriamanitra sy ny fitantana-draharaha ao an-Tempoly ary ny fampianarana ny Lalàna, dia nanome ny ampahafolon-karenany azy ny sisa amin' ny Israelita mba hivelomany sy hanamboarana na hanarenana ny Tempoly.

Ny fokon' i JodàModifier

Ao amin' ny Bokin' i Jôsoa (Jôs. 15) no iresahana ny anjara tany azon' ny fokon' i Jodà tao Kanaana. Tsy hita ao amin' ny Hiran' i Debôra ny fokon' i Jodà[6]. Nanana ny toerany manokana ny fokon' i Jodà amin' ny maha foko voalohany ao amin' ny Fanjakan' i Jodà azy, ary avy ao aminy no voalaza fa nivoahan' ireo mpanjakan' ny Fanjakan' i Jodà (afa-tsy ireo mpanjaka telo farany tao Jodea (na Jodia), dia ireo Hasmôneana izay Levita).

Ny fokon' i IsakaraModifier

Araka ny fitantaran' ny Bokin' i Jôsoa dia nomen' i Jôsoa ny tany any avaratr' i Manase sy ny any atsimon' i Zebolôna sy Naftaly ny fokon' i Isakara, hatreo amin' ny onin' i Jordana any antsinanana ka hatramin' ny morontsiraka any andrefana; ao amin' izany faritra izany no ahitana ny tany lemaka mahavokatr' i Esdrelôna[7]. Araka ny lovantsofina jiosy dia nifameno ny fokon' i Isakara sy ny an' i Zebolôna satria ny taranak' i Isakara nanokana ny androm-piainany tamin' ny fianarana sy ny fampianarana ny Tôrah fa ny taranak' i Zebolôna kosa niasa ho an' ny foko roa.

Ny fokon' i ZebolônaModifier

Ny tanin' i Zebolôna dia any amin' ny tapany atsimon' i Galilea (na Galilia), ka ny sisiny atsinanana dia ny Ranomasin' i Galilea, ary ny sisiny andrefana dia ny Ranomasina Mediteranea, ny sisiny atsimo dia ny fokon' i Isakara, ny avaratra-andrefana dia ny an' i Asera ary ny avaratra atsinanana ny an' i Naftaly (Jôs. 19.10-16). Ao amin' ny Hiran' i Debôra dia tantaraina ho nandefa an' ireo mpikirakira ny sophet shebet ho any an' ady ny fokon' i Zebolôna. Araka ny lovantsofina jiosy dia nifameno ny fokon' i Zebolôna sy ny an' i Isakara, araka ny voalaza etsy ambony. Amin' ny maha isan' ny Fanjakan' i Israely ny fokon' i Zebolôna dia babon' ny Asiriana izy ary nataony sesitany ka tsy fantantra intsony avy eo ny nanjo an' io foko io taorian' izany.

Ny fokon' i DanaModifier

Ny anjara tanin' ny fokon' i Dana dia hodidinin' ny tanin' i Benjamina sy ny an' i Jodà ao atsinanana sy ao atsimo, ny an' i Efraima ao avaratra ary ny Ranomasina Mediteranea ao andrefana. Isan' ny Fanjakan' i Samaria na Fanjakan' i Israely ny fokon' i Dana ka nataon' ny Asiriana sesitany tamin' ny taona 722 tal. J.K. niaraka tamin' ireo fokon'i Israely sivy hafa.

Ny fokon' i NaftalyModifier

Tao amin' ny faritr' i Galilea (na Galilea), manamorona ny tapany ambonin' ny ony Jordana (na Jordany) sy ny farihy Tiberiada (na Tiberiasy) ny tanin' i Naftaly. Ao andrefany no ahitana ny tanin' i Asera, ao avaratra ny tanin' i Dana ary ao atsimo ny tanin' i Zebolôna (Jôs. 19.32-39). Isan' ny Fanjakan' i Israely ny fokon' i Naftaly. Araka ny Boky faharoan' ny Mpanjaka (2Mpanj. 15.29) dia nataon' ny Asiriana sesitany ny mponin' i Naftaly tamin' ny taona 734 tal. J.K. Lazaina fa isan' ny fokon' i Israely very izy.

Ny fokon' i GadaModifier

Tamin' ny nahazoana ny tany Kanaana dia niorim-ponenana tao atsinanan' i Jordana ny fokon' i Gada. Isan' ireo foko nitambatra tao amin' ny Fanjakan' i Samaria ny fokon' i Gada sady nataon' ny Asiriana sesitany ka heverina ho isan' ireo foko lazaina fa very.

Ny fokon' i AseraModifier

Araka ny Bokin' i Jôsoa (na Jôsoe) dia nomen' i Jôsoa (na Jôsoe) ny fokon' i Asera ny faritra andrefana sy amorontsirak' i Galilea (Jôs. 19.24-31). Isan' ireo foko niaraka tamin' ny Fanjakan' i Samaria ny fokon' i Asera. Tamin' ny nandravan' ny Asiriana ny Fanjakan' i Samaria sy nanaovana sesitany ny mponina tao dia tsy fantatra intsony izay nanjo ny fokon' i Asera ka izany no ilazana fa isan' ireo fokon' i Israely folo nanjavona izy.

Ny fokon' i JosefaModifier

Mizara foko roa ny fokon' i Josefa dia ny fokon' i Efraima sy ny fokon' i Manase:

  • Fokon' i Efraima

Isan' ny Fanjakan' i Samaria ny fokon' i Efraima tamin' ny fisarahan' ny Zanak' i Israely ho fanjakana roa. Tamin' ny ady nifanaovan' ny fokon' i Efraima sy tamin' ny sisan' ny fokon' i Israely dia ampy hahafantarana ny Efraimita ny tsy fahaizany manonona ny hoe shibboleth izay tononiny hoe sibbolet.

  • Fokon' i Manase

Indraindray ny Baiboly dia miresaka ny amin' ny antsasa-pokon' i Manase miaraka amin' ny fokon' i Robena sy ny fokon' i Gada, satria ireo foko roa sy sasany ireo dia nandray anjara tamin' ny fakana ny tany Kanaana ka nipetraka teny ampita atsinanan' i Jordana fa ny fokon' i Israely sisa rehetra kosa, isan' izany ny antsasany faharoa amin' ny fokon' i Manase, dia napetrak' i Jôsoa (na Jôsoe) teo amin' ny Tanin' i Israely.

Ny fokon' i BenjaminaModifier

Ny fokon' i Benjamina no nipoiran' i Saoly, mpanjaka voalohan' i Israely sy nodimbasan' i Davida. Ny anjara tanin' io foko io dia eo anelanelan' ny fokon' i Efraima ao avaratra sy ny fokon' i Jodà ao atsimo, ny fokon' i Dana ao andrefana, ary ny ony Jordana ao antsinanana. Taty aoriana dia iray amin' ireo foko tao amin' ny Fanjakan' i Jodà ny fokon' i Benjamina taorian' ny fisarahan' ny Fanjakan' i Samaria tamin' ny Fanjakan'i Jodà.

Faharavan' ny lamina ara-pokoModifier

Fivakisan' ny fanjakana ho roaModifier

Tamin' ny fivakisan' ny fanjakana ho roa dia nahafaoka ny fokon' i Jodà sy ny an' i Benjamina ny fanjakana atsimo izay natao hoe Fanjakan' i Jodà, fa ny tany avaratra indray izay natao hoe Fanjakan' i Israely na Fanjakan' i Samaria, dia niombonan' ireo foko folo hafa.

Faharavan' ny Fanjakan' i SamariaModifier

Tamin' ny famaboan' ny Asiriana tamin' ny taona 721 tal. J.K. ny Fanjakan' i Samaria sy ny nanaovany sesitany ny mponina tao dia niova be ny rafitra ara-poko. Nanomboka tamin' izany fotoana izany dia sarotra ny mamantatra ny tena tantaran' ireo foko roa ambin' ny folon' i Israely. Noheverina fa nanjavona ka tsy nisy intsony ireo foko folo tany amin' ny Fanjakan' i Samaria ka nantsoina hoe "foko folo verin' i Israely".

Ireo foko lazaina fa nanjavonaModifier

Taorian' ny fandravana ny Tempolin' i Jerosalema naorina voalohany dia lazaina fa very tsy hita ny fokon' i Dana, na raha ny marina dia tsy nanana anjara tany intsony izy. Ny apôstôly Petera anefa lazaina fa taranak' i Dana. Taorian' ny fanorenana ny Tempoly indray dia tsy nalamina araka ny isan' ny foko roa ambin' ny folo intsony ny tany nonenan' ireo Zanak' i Israely taorian' ny fahababoana tany Babilôna.

Olona tsy ao Israely milaza tena ho fokon' i IsraelyModifier

Niteraka finoana sy lovantsofina maro izany taty aoriana ka maro ireo vahoaka na foko na mponina eto amin' izao tontolo izao ankehitriny izay milaza ny tenany fa iray na isan' ny iray amin' ireo foko lazaina fa very ireo, isan' izany ny Môrmôna, ny Beta Israely ao Etiôpia, ny Samaritana ao Palestina, ny Bene Israely ao India.

Foko roa ambin' ny folo hoavy na am-panoharanaModifier

Ny isa roa ambin' ny foloModifier

Ny isa roa ambin' ny folo dia manana heviny ara-tandindona mavesa-danja. Na tamin' ny andro taty aoriana dia ampiasaina io isa io: ao amin' ireo boky apôkaliptika jiosy (ohatra: ny Apôkalipsy siriakan' i Baroka izay ahitana taratasy alefa any amin' ny foko folo sy tapany miparitaka any lavitra any); teo amin' ny literatiora kristiana koa izay mametra ny isan' ny Apôstôlin' i Jesoa ho roa ambin' ny folo.

Foko roa ambin' ny folo hoavyModifier

Ny lovantsofin' ny Talmoda sy ny an' ny Midrasa dia miezaka mitantara izany. Ny sary an-tsain' ny olon-tsotra koa dia mbola nifantoka tamin' ny rafitra ara-pokon' ny vahoakan' i Israely, indrindra ny amin' ny fanantenana ny hiavian' ny Mesia: tsy maintsy taranak' i Davida, avy amin' ny fokon' i Jodà ny Mesia.

Foko roa ambin' ny folo am-panoharanaModifier

Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia voaresaka indroa ny foko roa ambin' ny folon' i Israely ao amin' ny Evanjely ary indroa ao amin' ny Apôkalipsin' i Joany. Ao amin' ny Evanjelin' i Matio, izay mitovy amin' ny hita ao amin' ny Evanjelin' i Lioka, dia nanambara mialoha i Jesoa fa ao amin' ny Fanjakan' Andriamanitra dia hipetraka eo amin' ny seza fiandrianana roa ambin' ny folo sy hitsara ny foko roa ambin' ny folon' ny Zanak' i Israely ireo mpianany:

"Fa hoy Jesosy taminy: Lazaiko aminareo marina tokoa fa rehefa mby amin' ny fanavaozana, ka hipetraka amin' ny seza fiandrianan' ny voninahiny ny Zanak' olona, ianareo koa, izay nanaraka Ahy, dia hipetraka amin' ny seza fiandrianana roa ambin' ny folo ka hitsara ny firenen' Isiraely roa ambin' ny folo." (Mat. 19.28, Ny Baiboly)

"28 Ary ianareo no naharitra nanaraka Ahy tamin' ny fakam-panahy nihatra tamiko; 29 koa Izaho dia manendry fanjakana ho anareo tahaka ny nanendren' ny Raiko ho Ahy, 30 mba hihinana sy hisotro eo amin' ny latabatro amin' ny fanjakako ianareo sady hipetraka ambony seza fiandrianana hitsara ny firenen' Isiraely roa ambin' ny folo" (Lio. 22.28-30, Ny Baiboly)

Ao amin' ny fahitan' i Joany kosa dia 144 000 amin' ny fokon' ny Zanak' i Israely dia "nasiana tombokase" ka 12 000 isaky ny foko:

"4 Ary nahare ny isan' izay voaisy tombo-kase aho: efatra arivo amby efatra alina amby iray hetsy no voaisy tombo-kase avy tamin' ny firenen' ny Zanak' Isiraely rehetra. 5 Avy tamin' ny firenen' i Joda roa arivo amby iray alina no voaisy tombo-kase. Avy tamin' ny firenen' i Robena roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Gada roa arivo amby iray alina. 6 Avy tamin' ny firenen' i Asera roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Naftaly roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Manase roa arivo amby iray alina. 7 Avy tamin' ny firenen' i Simeona roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Levy roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' Isakara roa arivo amby iray alina. 8 Avy tamin' ny firenen' i Zebolona roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Josefa roa arivo amby iray alina. Avy tamin' ny firenen' i Benjamina roa arivo amby iray alina no voaisy tombo-kase." (Apô. 7.4-8, Ny Baiboly)

Ary  ao amin' ny fahitany an' i Jerosalema vaovao, ny anaran' ireo foko ireo dia voasoratra ao amin' ny vavahadin' ny tanàna. Ny anaran' ireo foko roa ambin' ny folon' ny Zanak' i Israely: ny vavahady telo atsinanana, ny varavarana telo avaratra, ny varavarana telo atsimo ary varavarana telo andrefana:

"12 ary manana mànda lehibe sady avo sy vavahady roa ambin' ny folo izy, ary eo amin' ny vavahady dia misy anjely roa ambin' ny folo, ary misy anarana voasoratra eo, dia ny an' ny firenena roa ambin' ny folo amin' ny Zanak' Isiraely; 13 eo atsinanana vavahady telo; eo avaratra vavahady telo; eo atsimo vavahady telo; eo andrefana vavahady telo. 14 Ary ny màndan' ny tanàna dia misy fanorenana roa ambin' ny folo, ary misy anarana roa ambin' ny folo koa eo, dia ny an' ny Apostoly roa ambin' ny folon' ny Zanak' ondry." (Apôk. 21.12-14, Ny Baiboly)

Jereo koaModifier

Loharano sy fanamarihanaModifier

  1. Martin Noth, Das System der 12 Stämme Israels (BWANT IV,1), Stuttgart: Kohlhammer 1930.
  2. 2,0 et 2,1 "Tribus d'Israel" - Encyclopaedia Universalis
  3. "Douze tribus d'Israël, Les" [tahiry], par Marie Guillet, Encyclopædia Universalis.
  4. Ao amin'ny Bokin'ny Renitantely (toko faha-32) dia voalaza fa avy any mehola ao amin'ny fokon'i Robena i Elisa mpianatr'i Elia. Nisy fahagagana lehibe niseho ny tao Israely tamin'ny andro nahaterahany: ilay ombilahy (sampy resahin'i Epifanio ao amin' Ilay Ombivavy Volamena) izay notompoiny tao Gilgala dia niondrika (nietry) ka heno hatrany Jerosalema ny feony. Tamin'izany fotoana izany dia nolaza ny mpisorona fa misy mpaminany mahery teraka tamin'io andro io ao Israely izay hanapotika ny sary sy ny sampy rehetra. maty tanatin'ny fahasambarana izy ka nalevina tao Samaria.
  5. Isidore Singer et al., eds. (1901–1906). "Simeon, Tribe of". Jewish Encyclopedia. New York: Funk & Wagnalls Company.
  6. Ny tantaran'i Debora dia hita ao amin'ny toko faha-4 sy faha-5n'ny Bokin'ny Mpitsara. Ny toko faha-4 dia fitantarana amin'ny lahateny tsotra fa ny toko faha-5 kosa dia amin'ny endrika tonon-kalo - izay atao hoe "Hiran'i Debora" na "Abtsab'i Debora".
  7. Hirsch, Emil G.; Price, Ira Maurice; Schechter, Solomon; Seligsohn, M. (1906). "Issachar, Tribe of". Jewish Encyclopedia.