Pentekôtisma

Ny pentekôtisma, izay atao hoe koa fihetsiketsehan' ny Pentekôsta, dia fireham-pinoana kristiana ara-pilazantsara (evanjelika) vokatry ny Fifohazam-panahy notarihin' ny pastora amerikana Charles Fox Parham sy William Joseph Seymour tao Etazonia tamin' ny taona 1906. Io fihetsiketsehana io dia manana izao toetra izao: manome lanja manokana ny Baiboly, ny fahateraham-baovao, ny batisan' ny Fanahy Masina, ny fanomezam-pahasoavan' ny Fanahy Masina, ny batisan' ny olon-dehibe amin' ny maha vavolombelona an-tsitrapo azy, ny fananana saina tia mamita iraka (asa misiona), ny fanokanan-tena ara-pitondran-tena amin' ny fiainana, ny fahaleovan-tenan' ny fiangonana isan-toerana (kôngregasiônalisma), ny fisarahan' ny Fiangonana sy ny Fanjakana. Ny pentekôtisma dia mitovy amin' ny Fihetsiketsehana karismatika, nefa nivoatra taloha kokoa (indrindra ny tao Etazonia). Ny Kristiana karismatika, indrindra ireo tamin' ny fotoana niantombohan' ireo fihetsiketsehana ireo, dia samy nitoetra tsy niala amin' ny fiangonany avy. Manao fiteny tsy fantatra ny Pentekotista sady mazoto mifady hanina.

Kôngresim-pirenen' ny Tanora ao amin' ny Fiangonan' Andriamanitra natao tamin' ny 15 Jolay 2010 tany Cancún, Q. Roo, Mexico.

Teôlôjia pentekôtistaModifier

Ny teôlôjia pentekôtista dia tsy miavaka amin’ ny teôlôjian’ ny Fiangonana ara-pilazantsara, afa-tsy ny amin-javatra vitsivitsy.

Ny Baiboly: fahefana tampony sady farany momba ny finoanaModifier

Ny ankamaroan' ny fiangonana pentekôtista dia mitory teôlôjia izay manao lohalaharana ny fahamarinan’ ny Baiboly. Ny ankamaroan' ny Pentekôtista dia miombon-kevitra amin' ny fampianaram-pinoana momba ny tsy fisian-diso ao amin' ny Baiboly. Tsy mitovy amin' ireo Fôndamentalista anefa izy ireo satria manome lanja bebe kokoa ny fahatsapana ara-panahy isam-batan' olona.

I Jackie David Johns dia manamarika fa ny Soratra Masina dia mitana anjara toerana manokana eo amin’ ny fiheveran' ny Pentekôtista izao tontolo izao satria ny Fanahy Masina dia miasa mandrakariva ao amin' ny Baiboly. Ho an' ny Pentekôtista, ny fihaonana amin’ ny Soratra Masina dia fihaonana amin' Andriamanitra; ny Soratra Masina no filamatra ny amin’ ny firaisana amin’ Andriamanitra sy hahafantarana an’ izao tontolo izao.

Fanindriana mafy ny amin' ny Fanahy MasinaModifier

Isan' ireo zavatra tena mampiavaka ny Pentekôtista amin’ ny Fiangonana evanjelika hafa ny fanomezany lanja lehibe ny Fanahy Masina[1] izay inoany fa miantoka ny fahatanterahan’ ny fahateraham-baovao sy ny batisan' ny Fanahy Masina.

Ny fahateraham-baovaoModifier

Araka ny finoan' ny Pentekôtista dia hitoetra ao amin’ny olon-drehetra voavonjy marina ny Fanahy Masina sady miasa amin’ ny alalan’ izy ireo[2] [3]. Ny olona izay avy novonjena tamin’ ny alalan’ ny fahateraham-baovao mitohy dia miova tsikelikely ka amin’ ny farany dia hiray amin’ ny Tenan' i Kristy amin’ ny fiomboany amin’ ny Fiangonana[4]. Ny fahateraham-baovao dia mahatonga ny Kristiana ho vaovao sy hohamarinina, ary ny asa fanamasinana ataon’ ny Fanahy Masina dia manomboka amin’ izay. Ny lalan’ ny famonjena (latina: ordo saluto: dingana mankany amin’ ny famonjena) dia mitarika amin' ny famonjena ny fanahy.

Ny batisan' ny Fanahy MasinaModifier

Mino ny Pentekôtista fa misy asa faharoan’ ny Fanahy Masina, dia ny batisan' ny Fanahy Masina na batisa ao amin' ny Fanahy Masina, izay ahafahan’ ny mino hanana fiombonana hentitra amin’ ny Fanahy Masina sy hahafahany manao ny asa fanompoana kristiana[5] [6]. Mamonto tanteraka ny olona ny Fanahy Masina ary izany batisa izany dia miseho amin’ ny alalan’ ny fiteny tsy fantatra[7] [8] [9]. Aorian' ny batisan' ny rano io batisa io matetika nefa koa mety hiara-miseho aminy na hialoha lalana azy. Mampiavaka indrindra ny Pentekôtista amin' ny Kristiana evanjelika hafa izany satria ireto dia mino fa tsy ny fanaovana fiteny tsy fantatra ihany no famantarana ny batisan’ ny Fanahy Masina fa misy famantarana azo tsapaina hafa koa.

Ny fananterana ny amin' ny fanomezam-pahasoavan' ny FanahyModifier

Ny Pentekôtista dia manantitra ny amin’ ny fanomezam-pahasoavana avy amin' ny Fanahy Masina (izay heveriny ho fisehoan' Andriamanitra ara-panahy amin' ny fomba mitohy eo amin' ny tantaran' ny olombelona sy amin' ny tantaram-piainany), noho ny fahasoavana mahagaga ilain' ny Kristiana tsirairay mba hahafahany mandray anjara amin’ ny fanompoana ampanaovin’ ny Fiangonana[10]. Ireto avy ireo fanomezam-pahasoavana ireo:

  • ny teny fahendrena: teny na hafatra mahagaga omena ny olona iray;
  • ny finoana;
  • ny fanavahana ny fanahy samy hafa;
  • ny fitenenana amin' ny fiteny samy hafa tsy fantatra: porofo voalohan' ny batisan' ny Fanahy io; ny ankamaroan' ny fiangonana pentekôtista dia mihevitra fa ny tsy fanaovana teny tsy fantatra dia midika tsy fahatanterahan' ny batisan' ny Fanahy Masina; isan' io koa ny fahazoana amin' ny fomba mahagaga ny teny lazaina amin' ny fitenim-pirenena vahiny.

Ny amin'AndriamanitraModifier

Tsy mitovy hevitra ny samy Pentekôtista ny amin' Andriamanitra ka ny ankamaroany, izay atao hoe "trinitariana" na "ôrtôdôksa", dia mino ny Trinite; fa ny ankavitsiany izay atao hoe "Oneness Pentecostalism" dia miaro ny maha tokana an' Andriamanitra[12] [13] amin' ny fandavany ny Trinite.

Ny pentekôtisma trinitarianaModifier

Mihazona ny fampianarana nahazatra ny amin' ny Trinite ny ankabetsahan' ny Pentekôtista ka mino fa tokana Andriamanitra nefa misy persôna telo dia ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina. Tsy anarana andriamanitra samihafa ireo fa ilay Andriamanitra tokana ihany izay miara-maharitra mandrakizay sady miray amin' ny maha sobstansa tokana azy[14]. Miampanga ireo Pentekôtista trinitariana ho mpivavaka amin' andriamanitra maro (pôliteista) ireo tsy trinitariana noho izany.

Ny pentekôtisma tsy trinitarianaModifier

Ny pentekôtisma tsy trinitariana dia mampianatra fa tsy persôna telo samy hafa miray sobstansa ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina. Niseho amin' ny endriky ny Ray Andriamanitra tamin' ny andron' ny Famoronana, tamin' ny endriky ny Zanaka (Jesoa Kristy) tamin' ny nahatongavany ho nofo, ary Fanahy Masina amin' ny asany ao amin' ny fiainan' ny mino[15]. Karazana môdalisma ny teôlôjia pentekôtista tsy trinitariana momba an' Andriamanitra. Ataon' ireo Pentekôtista trinitariana ho mpanao fampianaran-diso (heretika) ireo Pentekôtista tsy mino ny Trinite.

Ny sakramenta na ôrdônansaModifier

Roa ny sakramenta (na ôrdônansa) ao amin’ ny Pentekôtista, dia ny batisan' ny mino sy ny fanasan’ ny Tompo[16]. Ho an' ny Pentekôtista sasany dia ôrdônansa koa ny fifanasan-tongotra.

Ny batisan' ny minoModifier

Ny batisan' ny mino dia batisan' olon-dehibe atao amin' ny alalan' ny fandrobohana ilay olona ao anaty rano ka manamarika ny fanekena ampahibemaso ny fahavononana hanara-dia an' i Jesoa izany.

Ny fanasan' ny TompoModifier

Ny fiheveran' i Calvin ny fanasan' ny Tompo ihany no noraisin’ ny Pentekôtista ka fahatsiarovana ny Sorona Masina nataon' i Kristy izany sy fanavaozana ny Fanekem-pihavanana vaovao ary fotoana isehoan' ny finoan' izay miara-misakafo sady mandini-tena amim-pibebahana. Inoany fa fiasam-pahasoavana sy fiderana izany nefa tsipahiny ny fiheverana ny fanasan’ ny Tompo ho zavatra atao hahazoana famelan-keloka.

Ny fielezan' ny pentekôtismaModifier

Araka ny tarehimarika omen' ny Pew Research Center dia miisa any amin' ny 279 000 000 any ho any ny mpino pentekôtista maneran-tany.

Any AmerikaModifier

Ireto ireo firenena ao Amerika izay ahitana betsaka Pentekôtisma: i Etazonia, i Kanada, i Brezily, i Sily, i Nikaragoa, i Kôlômbia ary i Arzantina.

Aty AfrikaModifier

Ireto ireo firenena ao Afrika izay ahitana betsaka pentekôtisma: i Ginea Bisao, i Kôtidivoara, i Borkina Fasô, i Benino, i Ganà, i Kamerona, ny Repoblikan' i Kôngô, ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô, i Angôla, i Madagasikara ary i Môzambika. Betsaka ny fiangonana pentekôtista eto Madagasikara ka isan' izany ny Fiangonana Pentekôtista Mitambatra sy ireo Fiangonana Jesosy Mamonjy.

Any AziaModifier

Ireto ireo firenena ao Afrika izay ahitana betsaka pentekôtisma: i Sina, i Kôrea Atsimo, i Japana, i India ary any amin' ny Tany Masina.

Jereo koaModifier

LoharanoModifier

  1. Randall Herbert Balmer, Encyclopedia of Evangelicalism: Revised and expanded edition, Baylor University Press, USA, 2004, p. 533
  2. Allan Anderson, An Introduction to Pentecostalism: Global Charismatic Christianity, Cambridge University Press, UK, 2013, p. 184
  3. Veli-Matti Karkkainen, The Spirit in the World: Emerging Pentecostal Theologies in Global Contexts, Wm. B. Eerdmans Publishing, États-Unis, 2009, p. 39
  4. Wesley Peach, Itinéraires de conversion, Les Editions Fides, Canada, 2001, pp. 56-57
  5. Sébastien Fath, Du ghetto au réseau. Le protestantisme évangélique en France, 1800-2005, Édition Labor et Fides, France, 2005, pp. 314, 370
  6. Yannick Fer, Pentecôtisme en Polynésie française: l'évangile relationnel, Labor et Fides, Suisse, 2005, p. 253
  7. Olivier Favre, Les églises évangéliques de Suisse: origines et identités, Labor et Fides, Suisse, 2006 , pages 55, 208
  8. RTS, Émission Temps présents Rock, miracles & Saint-Esprit [tahiry], Suisse, 21/04/2011
  9. Roger E. Olson, The Westminster Handbook to Evangelical Theology, Westminster John Knox Press , UK, 2004, p. 203
  10. Allan Anderson, An Introduction to Pentecostalism: Global Charismatic Christianity, Cambridge University Press, UK, 2013, p. 19
  11. Jôrg Stolz, « "Le Seigneur va guérir une multitude d'entre vous ce matin". Une étude de cas d'un atelier de guérison pentecôtiste », in Quêtes de santé. Entre soins médicaux et guérisons spirituelles (Nicole Durisch, Ilario Rossi et Jôrg Stolz éd.), Labor et Fides, 2007, p. 67-86
  12. Talmadge French, Our God is One, Voice and Vision Publishers, 1999, ISBN 978-1-888251-20-3.
  13. David S. Norris, PhD,"I Am: A Oneness Pentecostal Perspective.", Word Aflame Publishers, 2009, ISBN 978-1-56722-730-7.
  14. "The Blessed Trinity" in Catholic Encyclopedia
  15. Jereo: "The Son in Biblical Terminology" in Chapter 5 of David Bernard The Oneness of God (tahiry) 2008-02-16 at the Wayback Machine.. Notsidihina tamin'ny 13/06/2017.
  16. Chris Green, Pentecostal Ecclesiology: A Reader, BRILL, Netherlands, 2016, p. 148