Baiboly ôrtôdôksa

(tonga teto avy amin'ny Baiboly ortodoksa)

Ny Baiboly ôrtôdôksa dia Baiboly kristiana izay ampiasain’ireo fiangonana ôrtôdôksa. Ahitana boky deoterôkanônika sahala amin’ ny ao amin’ ny Baiboly katôlika ny Baiboly ôrtôdôksa. Raha ny marina dia samy manana ny Baiboliny ny antokom-piangonana ôrtôdôksa samihafa. Ny isan’ ny boky ao amin' ireo Baiboly ireo dia miovaova arakaraka ny toerana nipoiran' ilay fiangonana satria samy manana ny lisitry ny boky ataony hoe avy amin' ny tsindrimandrin' Andriamanitra izy ireo. Amin' ny ankapobeny ny Testamenta Taloha dia mifototra amin’ ny Baiboly jiosy nadika amin' ny teny grika atao hoe Septoaginta (na Septanta). Ny Testamenta Vaovao kosa dia mitovy amin’ ny an’ ny fivavahana katôlika sy prôtestanta ihany, afa-tsy amin' ny sampan' ny Fiangonana ôrtôdôksa sasany.

Ireo boky ao amin’ ny Testamenta TalohaModifier

Ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa dia ahitana boky prôtôkanonika sy boky deoterôkanônika ary mety hahitana boky hafa tsy kanonika koa aza. Ny isan' ny boky deoterôkanônika ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa dia tsy mitovy amin' ny ao amin' ireo Baiboly katôlika.

Ireo boky prôtôkanônikaModifier

Ireo boky prôtôkanônika ireo dia iraisany amin' ny Prôtestanta sy ny Katôlika ary ny Jiosy, ka ireto avy izy ireo:

Jenezy, Eksaody, Levitika, Nomery, Deoterônômy, Josoa, Mpitsara, Rota, Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Esdrasa, Nehemià, Estera, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny (na Koheleta), Tononkira dia Tononkira, Isaia, Jeremià, Fitomaniana, Ezekiela, Daniela, Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jonà, Mikà, Nahoma, Habakoka, Zefania, Hagay, Zakaria, Malaky.

Ireo soratra deoterôkanônika sy boky hafaModifier

Tsy mitovy ny isan' ny boky fanampiny ao amin’ ny Baibolin' ny mpino ôrtôdôksa arakaraka ny faritra eto ambonin’ ny tany misy ilay fiangonana (Ôrtôdôksa tandrefana sy Ôrtôdôksa tatsinanana sy Ôrtôdôksa siriaka ary Ôrtôdôksa teoahedo).

Ireo boky iraisany amin' ny Katôlika rômanaModifier

Amin’ ireo boky ireo, ny Tôbia (na Tôbita), ny Jodita, ny Makabeo voalohany sy faharoa, ny Fahendren’ i Salômôna, ny Sirasida, ny Baroka, ny tovan' ny Bokin' i Estera ary tovan' ny Bokin’ i Daniely dia deoterôkanônika iraisan’ ny Baiboly ôrtôdôksa amin’ ny Baiboly katôlika. Ireo boky ireo dia ataon’ ny Prôtestanta hoe "apôkrifa".

Boky fanampiny ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa tatsinananaModifier

Ny Baibolin' ny Ôrtôdôksa tatsinanana dia ahitana ireto boky sy soratra fanampiny ireto:

Boky fanampiny ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa siriakaModifier

Anisan' ny Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana ny Fiangonana ôrtôdôksa siriaka nefa ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baiboliny dia ahitana ireto boky sy soratra fanampiny ireto:

Boky fanampiny ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedoModifier

Isan'ny Fiangonanana ôrtôdôksa tatsinanana ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo etiôpiana dia namaritra ny lisitry ny boky kanônikany. Maromaro ihany ny boky fanampiny ao amin’ ny Baiboly ôrtôdôksa etiôpiana teoahedo izay ahitana ny boky deoterôkanônika rehetra. Ireto ny ao amin' ny Testamenta Taloha:

Ireo Bokin' ny Mekabiana ireo dia tsy mitovy amin’ ny Bokin' ny Makabeo.

Ny boky rehetra sady tsy prôtôkanônika no tsy deoterôkanônika ao amin' ny Baiboly katôlika dia sokajîn' ny Prôtestanta ho boky pseodepigrafika.

Ireo boky ao amin’ ny Testamenta VaovaoModifier

Boky iraisany amin' ny fiangonana kristiana rehetraModifier

Iraisan’ireo fiangonana ôrtôdôksa amin’ ny fiangonana kristiana hafa ny boky kanônika ao amin’ ny Testamenta Vaovao. Ireto avy izy ireo: Matio, Marka, Lioka, Joany, Asan’ny Apostoly, Rômana, Kôrintiana voalohany, Kôrintiana faharoa, Galatiana, Efesiana, Filipiana, Kôlôsiana, Tesalôniana voalohany, Tesalôniana faharoa, Timoty voalohany, Timoty faharoa, Titosy, Filemôna, Hebreo, Jakoba, Petera voalohany, Petera faharoa, Joany voalohany, Joany faharoa, Joany fahatelo, Joda, Apôkalipsan'i Joany.

Boky hafa fanampinyModifier

Ny Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo etiôpiana dia manampy boky hafa ao amin' ny Testamenta Vaovao izay tsy eken' ny fiangonana hafa ho bokim-pivavahana[1]. Isan' izany ny Epistilin' ny Apôstôly.

Jereo koaModifier

LoharanoModifier

  1. Ethiopian Orthodox Tewahedo Church (2003). "The Bible." Jereo: Ethiopian Orthodox Church's website.