Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)

Ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Madagasikara dia isan' ny Fiangonana katôlika maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin' ny Papa ao Rôma. Misy mpivavaka maherin' ny 4 000 000 eo ho eo io fiangonana io, izany hoe iray ampahefatry ny mponin' ny Nosy. Misy arsidiôsezy dimy sy diôsezy iraika amby roapolo ny eto Madagasikara. Fivavahana voalohany eto Madagasikara ny Fiangonana katôlika raha ny habetsahan' ny mpino no jerena. Mampiavaka ny Fiangonana katôlika koa ireo trano fiangonana goavam-be izay nalaina tahaka indrindra tamin' ny fiangonana vahiny amin' ny endriny sy ny bikany. Marihina fa misy lakroa avokoa ny Fiangonana katôlika.

Katedralin'Antananarivo

Ny trano fiangonana katôlika tranainy indrindra eto Madagasikara dia ao amin' ny nosy Sainte Marie tokony ho 150 km ao ampita avaratr' i Toamasina.

Ny tantaranyModifier

Faha mpanjakaModifier

Ny fivavahana katôlika dia nentin' ny misiônera tamin' ny taona efa taloha be teto Madagasikara. Ny katôlisisma dia efa nisy nitondra teto amin' ny Nosy hatramin' ny faran' ny taonjato faha-16, sady efa nisy ny nanandrana nanao asa misiona tamin' ny taona 1540 avy eo tamin' ny nahatongavan' ireo Dôminikanina tamin' ny taona 1580 ary ny Zezoita tamin' ny taona 1610. Tsy nahitam-pahombiazana kely izany raha tsy tany amin' ny taona 1642.

Tonga ny moanina (na monka) lazarista tamin' ny taona 1643 ka tamin' ny 1643 no naorin' ny Papa Orbano VIII ny Prefektiora Apôstolikan' i Madagasikara. Nofaranan' izy ireo anefa ny misionany aty Madagasikara tamin' ny taona 1674 noho ny haratsian' ny toetany sy ny tsy fitiavan' ny mponina azy ireo.

Maro ireo misiônera katôlika frantsay novonoina tamin' ny taona 1674, ary taorian' io dia norarana ny fivavahana katôlika tamin' ny fanombohan' ny taonjato faha-19. Maty martira tamin' ny taona 1832 i Henri de Solages ary heverina fa rain' ny Fiangonana katôlika malagasy izy. Misy toerana fanaovana fivahiniana masina natokana ho azy ny ao Toamasina[1].

Niorina tamin' ny taona 1844 ny Misiona Zezoita eto Madagasikara (frantsay: Mission Jésuite de Madagascar) ary ny trano fiangonana voalohany dia niorina tamin' ny taona 1857[2]. Tamin' ny taona 1861 dia nanomboka nihamaro ny mpino katôlika teto Madagasikara noho ny nanambaràn-dRadama II ny fahalalahan' ny fivavahana[3].

Faha fanjanahan-tanyModifier

Lasa zanatanin' i Frantsa i Madagasikara tamin' ny taona 1897 nefa tsy nanohana ny misiôna katôlika i Galliéni (1896-1905) izay tsy nanavakavaka fivavahana. Amin' ny ankapobeny anefa dia nahazo vahana ny katôlisisma ka somary sahirana noho ny fanenjehan' ny Zezoita azy ny Prôtestanta, dia ireo Zezoita izay nampifangaro ny raharaha pôlitika sy ny raharaham-pivavahana ka nanao ny Prôtestanta ho sakaizan' ny Anglisy sy ho fahavalon' ny Frantsay. Maro ireo mpino prôtestanta niala amin’ ny fiangonany noho ny tahotra. Tamin' ny nanapahan' ireo governora manaja ny maha fanjakana laîka an' i Frantsa vao niverina nalalaka indray ny safidy momba ny fivavahana. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy.

Niroborobo tokoa ny Fiangonana katôlika teto Madagasikara tamin' ny andron' ny fanjanahan-tany na dia teo aza ny fandroahana ireo misiônera frantsay. Ny andry niorenany moa dia ramatoa Rasoamanarivo Victoire (1848-1894), vehivavy nahery fo tokoa tamin' ny fijoroana vavolombelon' ny finoana. Tsy niasa irery anefa izy fa nampian' i Frera Rafiringa Raphael Louis tamin' izany. Marihina fa izy ireo dia samy nasandratra ho olontsambatra avokoa. Teo ihany koa ny fifaninanana tamin' ny Fiangonana prôtestanta ka tsy mora tamin' ireo Katôlika tany amboalohany ny nifikitra tamin' ny fiangonany.

Teo anelanelan' ny taona 1896 sy 1898 ny fiangonana katôlika dia nanomboka nametraka fandaminana ary tamin' ny taona 1925 dia nisy ny fanosorana pretra teratany malagasy voalohany. Efa nahatratra 100 000 ny mpino katôlika tamin' ny taona 1900. Tamin' ny taona 1939 no voahosotra ny pretra malagasy voalohany, dia i Ignatius Ramarosandratana, izay nohosorana ho eveka tany Rôma, tamin' ny andron' ny Papa Pio XII. Tamin' ny taona 1947 dia novonoin' ny mpitondra pôlitika tamin' izay ny katekista Lucien Botovasoa [4] [5]. Tamin' ny taona 1969 dia nanana ny kardinaliny manokana amin' izay ny Fiangonana katôlika eto Magadasikara, dia tsy iza fa i Jérôme Louis Rakotomalala.

Tamin' ny fahaleovanten' i MadagasikaraModifier

Naorin' ny Papa Joany XXIII ny Nonsiatora Apôstôlika eto Madagasikara tamin' ny 23 Septambra 1960. Nitsangana ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tamin' ny taona 1980, izay nanery ny Fanjakana malagasy mba hanomboka hampihatra ny demôkrasia amin' izay tamin' ny taona 1991 tamin' ny alalan' ny fihetseham-bahoaka ka ny mpitarika tamin' izany fanovana izany dia ny Kardinaly Armand Gaétan Razafindratandra.

Namangy an' i Madagasikara ny Papa Joany Paoly II tamin' ny taona 1989 ary ny kardinaly Pietro Parolin, Sekreteram-Panjakana ao Vatikàna, dia nitsidika an' Antananarivo tamin' ny taona 2017[6]

Tamin' ny taona 2017 dia nitsikera ny fanaovana pôlitika nisy hatrizay teto Madagasikara ny Fiangonana katôlika ka betsaka ny fanafihana nahazo ireo toeram-pitokanana sy ny fikambana pretra[7].

Ny solontenan' ny Papa eto Madagasikara, ny Nonsy Apôstôlika, hatramin' ny 13 Avrily 2015, dia ny Mgr Paolo Rocco Gualtieri[8].

Antontan' isaModifier

 
Katedralin' Antsirabe

Mitana anjara asa lehibe tokoa ny Fiangonana katôlika, indrindra eo amin' ny lafiny fahasalamana sy fanabeazana eto Madagasikara. Araka ny firaketan' ny Fiangonana tamin' ny 2003 dia nisy:

  • akanin-jaza miisa 749 izay misahana zaza madinika miisa 44167;
  • sekoly ambaratonga voalohany miisa 2479 izay ahitana mpianara miisa 332 811;
  • sekoly ambaratonga faharoa miisa 372 izay ahitana mpianatra miisa 88 959[9].

Tamin' ny faran' ny taona 2004 dia izao ny tarehimarika momba ny Eglizy katôlika eto Madagasikara:

  • paroasy miisa 317;
  • pretra miisa 1134;
  • relijiozy miisa 3771;
  • toeram-pampianarana miisa 3316;
  • fikambanana mpanao asa soa miisa 349;
  • mpino katôlika miisa 4 582 644 izay 23,59 %n' ny mpoina eto amin' ny Nosy.

Tamin' ny taona 2007 ny eto Madagasikara dia nahitana:

  • paroasy miisa 315;
  • eveka miisa 27;
  • pretra diôsezana miisa 556;
  • pretra amin' ny fikambanana hafa miisa 673;
  • moanina miisa 420;
  • relijiozy miisa 4100.

RafitraModifier

Arsidiôsezy sy diôsezyModifier

Mizara ho arsidiôsezy dimy sy diôsezy roa amby roapolo ny Eglizy katôlika eto Madagasikara ka ireto avy izany:

Arsidiôsezin' AntananarivoModifier

Ireto ireo diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' Antananarivo:

Arsidiôsezin' AntsirananaModifier

Ireto ireo diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' Antsiranana:

Arsidiôsezin' i FianarantsoaModifier

Ireto ireo diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Fianarantsoa:

Arsidiôsezin' i ToamasinaModifier

Ireto ireo diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Toamasina:

Arsidiôsezin' i ToliaraModifier

Ireto ireo diôsezy ao amin' ny Arsidiôsezin' i Toliara:

Ny mpitantanaModifier

Kardinaly nifandimby:Modifier

Eveka:Modifier

  1. Ambanja: Mgr Rosario Vella
  2. Ambatondrazaka: Mgr. Antoine Scopelliti
  3. Ambositra: Mgr. Rakotonarivo Fidelis
  4. Antananarivo: Mgr. Razanakolona Odon Marie Arsene
  5. Antsirabe: Mgr. Ramananarivo Félix
  6. Antsiranana: Mgr. Ramarson Benjamin Marc
  7. Farafangana: Mgr. Rakotonirina Charles-Remy
  8. Fenoarivo Atsinanana: Mgr. Rakotomamonjy Marcellin
  9. Fianarantsoa: Mgr. Rabemahafaly Fulgence
  10. Ihosy: Mgr. Ranaivomanana Philippe
  11. Mahajanga: Mgr. Randrianasolo Joseph Ignace
  12. Mananjary: Mgr. José Alfredo Caires de Nobrega
  13. Miarinarivo: (Mgr. Razakarivony Raymond) Mgr. Randrianarisoa Jean Claude
  14. Morombe: Mgr. Zygmunt Robaszkiewicz
  15. Morondava: (Mgr. Donald Joseph Leo Pelletier) Mgr. Raharilamboniaina Fabien
  16. Port-Bergé: Mgr. Toasy Armand
  17. Toamasina: (Mgr. Rakotondrabe René Joseph ) Mgr. Tsarahazana Désiré
  18. Tôlagnaro: Mgr. Jean Pierre Dominique Zévaco
  19. Toliara: Mgr. Rabeony Fulgence
  20. Tsiroanomandidy: Mgr. Gustavo Bombin Espino

Ny Konferansa EpiskôpalyModifier

FilohaModifier

  • Aseveka Jérôme Rakotomalala (1965 - 1966);
  • Aseveka Gilbert Ramanantoanina, SJ (1966 - 1971)
  • Mgr Albert Joseph Tsiahoana (1971 - 1974)
  • Kardinaly Victor Razafimahatratra , SJ (1974 - 1986)
  • Mgr Albert Joseph Tsiahoana (1986 - 1992)
  • Mgr Jean-Guy Rakodondravahatra , MS (1992 - 1996)
  • Kardinaly Armand Gaétan Razafindratandra (1996 - 2002)
  • Aseveka Fulgence Rabeony , SJ (2002 - 2006)
  • Mgr Fulgence Rabemahafaly (2006 - novembre 2012)
  • Mgr Désiré Tsarahazana, archevêque, depuis novembre 2012

Jereo koa:Modifier

Rohy ivelanyModifier

Loharano sy fanamarihanaModifier

  1. Claire Le Moine, "L’Église de Madagascar veut créer un lieu de pèlerinage national" [tahiry], tao amin'ny La Croix, 28 Janoary 2014 (notsidihina 19 Aogositra 2017).
  2. "Nosy Boraha découverte : la première église catholique de Madagascar" [tahiry], Sainte-Marie tourisme (notsidihina ny 19 Aogositra 2017).
  3. Pietro Lupo, Catholiques malgaches de Tananarive et catholicisme à la fin du XIXe siècle, vol. 73, Revue française d'histoire d'outre-mer, 1986 [tahiry].
  4. Lucien Botovasoa (1908-1947)
  5. Promulgazione di Decreti della Congregazione delle Cause dei Santi
  6. "L’église catholique en plein dans la politique" [tahiry], 23 Janoary 2017 (notsidihina ny 19 Aogositra 2017).
  7. "Madagascar : les attaques contre des religieux catholiques se multiplient" [tahiry], RFI, 27 avril 2017 (notsidihina ny 19 Aogositra 2017)
  8. Nomina del Nunzio Apostolico in Madagascar. In: Tägliches Bulletin. Presseamt des Heiligen Stuhls, 13 April 2015, (notsidihina ny 30. Mey 2015).
  9. Die Rolle der katholischen Kirche im Bildungswesen in Madagaskar: zahlreiche Einrichtungen garantieren einen hohen Bildungsstandard“, Fides, 11 Janoary 2009