Hanokatra ny renilisitra
Colorful spring garden.jpg

Ny Volambita dia iray amin'ireo volana ao amin'ny tetiandro malagasy ahitana volana mitondra anarana amin'ny teny sanskrita. Misy ny milaza fa volana voalohany ao amin'ny faritra nampisa anaram-bolana avy amin'ny fiteny sanskrita io Volambita io nefa misy koa ny milaza zavatra hafa tsy mitovy amin'izay. Ireto ny anaram-bolana avy amin'ny teny sankrita raha ny Volasira no anombohana: Volasira, Faosa, Volamaka, Hiahia, Sakamasay, Sakave, Volambita, Asaramanara, Asara, Vatravatra, Asotry ary Hatsiha[1]. Miovaova isam-paritra ireo anarana ireo sady mety tsy hitovy ny fotoana isehoan'ny volana mitovy anarana. Marihina fa tsy anaram-bintana ny Volambita fa anaram-bolana.

Votoatiny

Fotoana tondroina amin'ny anarana hoe VolambitaHanova

Laharan'ny Volambita ao amin'ny tetiandro malagasyHanova

Tsy tokana ny laharan'ny Volambita (sy ny volana hafa rehetra miaraka aminy) fa miovaova isam-paritra na arakaraka ny mpilaza. Misy ny milaza fa volana voalohany ao amin'ny taona izy satria mifanandrify amin'ny lohataona. Ireo izay mankalaza taom-baovao malagasy lohataona dia nanapaka fa amin'ny 22 Septambra no anombohan'izany volana Volambita izany. Ny fankalazana ny fiandohan'ny lohataona dia lazan'izy ireo fa natao tamin'ny faritra maro teto Madagasikara. Misy ny milaza fa volana faha-11 izy[2].

Ny Volambita sakalava koa dia tsy voatery hifanandrify tanteraka amin'ny Volambita tandroy na Volambita betsileo. Ny volana rehetra ao amin'ny lohataona dia nety natao Volambita tamin'ny fotoana faha mpanjaka, araka ny voasoratry ny mpahay tantara. Samy ao anaty lohataona ny Volambita samihafa fa tsy amin'ny fizaran-taona samy hafa.

Volana malagasy amin'ny teny arabo mifanandrify amin'ny VolambitaHanova

Raha manara-bolana sy masoandro tokoa ny tetiandro malagasy mampiasa ny anaran'antokon-kintana avy amin'ny teny arabo dia volana tokana na roa mifanarakaraka tsy miova no mifanandrify amin'ny Volambita. Araka ny filazan'ny sasany dia ny volana Adimizana no mifanandrify amin'ny Volambita. Misy koa anefa ny milaza fa ny volana Adalo no mifanandrify amin'izany[3]. Raha manara-bolana fotsiny ny tetiandro malagasy mampiasa ny anaram-bolana amin'ny teny arabo dia miovaova ny volana mifandrify amin'ny Volambita fa tsy raikitra ka tsy miverina ny fifanandrifiana raha tsy afaka 33 taona gregoriana.

Fankalazana taom-baovao amin'ny lohataonaHanova

Fotoam-pankalazana ny taom-baovao lohataonaHanova

Talohan'ny taona 2016 dia efa nisy ny nanao fankalazana ny taombaovao lohataona tao Antananarivo. Nanomboka tamin'ny taona 2016 dia nisy ny fankalazana taom-baovao malagasy iraisam-paritra izay atao amin'ny volana Septambra ka tapaka fa amin'ny tsinam-bolan'ny Septambra no anatanterahana izany. Nanapaka ireo mpankalaza taom-baovao lohataona, taty aoriana, tamin'ny taona 2018, fa ankalazaina isaky ny 22 Septambra ny taom-baovao malagasy ho an'ny faritra rehetra eto Madagasikara[4]. Io volana Septambra io dia iray amin'ireo volana ao amin'ny fizaran-taona lohataona. Natao hoe Volambita rahateo ity vaninandro ity.

Araka ireo mpankalaza taom-baovao malagasy lohataona dia atao hoe Volambita ny fiantombohan'ny lohataona any amin'ny faritra maro eto Madagasikara izay nampiasa ny anaram-bolana amin'ny teny sanskrita[5]. Tsy vao tamin'io taona 2018 io tsy akory, hoy izy ireo, no nanombohan'ny Malagasy nankalaza ny taom-baovao lohataona.

Fanamarinana ara-pitenenana sy ara-boajanaharyHanova

 
Kankafotra (siantifika: Coculus rochii)

Milaza ny mpankalaza taom-baovao lohataona fa ny fiandohan'ny lohataona no tena taom-baovao malagasy satria miandoha na manomboka eo ny taona. Amin'ny maha fotoana fiandohan'ny taona azy indrindra, hoy izy ireo, no nanomezan'ny Ntaolo malagasy azy ny anarana hoe lohataona (misy koa ny manao hoe lohatao na lohataogno). Mbola hita taratra ao amin'ny anaran'ilay vorona atao hoe taotaonkafa, kankafotrana taotaokafo (anarana ara-tsiansa: Cuculus poliocephalus rochii), izay ataon'ny Ntaolo malagasy fa manambara ny fahatongavan'ny taona hafa, izany hoe taona vaovao izany rehefa maneno amin'ny fiandohan'ny lohataona[6]. Hita amin'ny angano izany[7] ary hita koa amin'ny ohabolana[8] [9]sy ny fitenenana maro[10] [11] ary ny tononkalo[12] na hainteny[13] tranainy na vaovao.

 
Kankafotra na Taotaonkafa (siantifika: Coculus rochii)

Amin'io fotoana io, hoy ny mpomba ny taom-baovao lohataona, dia manomboka velom-bolo ny zavaboary manontolo, fa tsy ny olombelona ihany, manomboka mitsiry ny ravin'ireo zavamaniry manintsan-dravina, mihamaro ny vorona misiotsioka, manomboka ny fiasan-tany sns, mivoaka avy any anaty tany ireo biby mpilevina ririnina. Tsy ny malagasy ihany no nankalaza ny lohataona fa firenena maro koa, ka ny volana Marsa, raha ny marina, dia fiandohan'ny lohataona any amin'ny ila-bolantany avaratra, fa ny aty atsimo kosa amin'ny volana Septambra.

Jereo koa:Hanova

Loharano sy fanamarihanaHanova

  1. Miovaova isam-paritra ireo anarana ireo sady mety tsy hitovy ny fotoana isehoan'ny volana mitovy anarana.
  2. Wiktionary, "Volambita".
  3. "Le calendrier malgache" iCalendrier.fr
  4. "Taom-baovao iraisan’ny Malagasy rehetra Nankalazaina teny Ambohimanga, omaly" - Tia Tanindrazana
  5. Constant HAMES (coll.), Coran et talismans - Textes et pratiques magiques en milieu musulman, 2007, p. 240.
  6. "Kankafotra" ao amin'ny Dictionnaire malgache et encyclopédie de Madagascar.
  7. "Le kankafotra et la vintsy" ao amin'ny Agir avec Madagascar
  8. "Proverbe: Kankafotra" ao amin'ny Dictionnaire malgache et encyclopédie
  9. "Ohabolana misy teny hoe kankafotra", in Ohabolana.org
  10. "Taona, taon-kafa ... volan-kakafotra", ao amin'ny Newsmada.
  11. Arnold Van Gennep, Tabou et totémisme à Madagascar, Paris, 1904, p.263
  12. Miarantsoa Anicet, "Tsy taom-baovao" ao amin'ny Tononkalo malagasy.
  13. Leonard Fox (ed.), Hainteny: The Traditional Poetry of Madagascar, Bucknell University Press,U.S., 1990, p. 272.