Hanokatra ny renilisitra
I Daniela mamaly ny antson'ny mpanjaka, nataon'i  Briton Rivière, 1892

Ny Bokin'i Daniela na Bokin'i Daniely dia boky hita ao amin’ny Baiboly hebreo sy ao amin’ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly kristiana. Amin’ny voalohany ny boky dia mitantara ny amin’ny zatovolahy hebreo efatra izay samy avy ao amin’ny fanjakan’i Joda, indrindra fa i Daniela (na Daniely), izay lasa babo avy tany Jerosalema ka nasesitany tany Babilonia tamin’ny taona 606 tal. J. K. Lasa mpiasam-panjakana tao Babilona i Daniela sy ireo namany telo rehefa hitan’ny mpanjaka ny fahendreny. Tsy nivadika tamin’ny finoana an’ Andriamanitra anefa izy ireo na dia teo ny fanerena samihafa nahazo azy mba hanompo sampy ary na saika ho namoizany ny ainy aza izany. Resin’ireo Mediana sy Persiana ny Babiloniana nefa nanohy ny asany tao amin’ny fanjakana ihany i Daniela.

Amin’ny tapany faharoa ny boky dia mitantara ny fahitana maro izay nasehon’Andriamanitra an’i Daniela sy ny hevitr’ireo fahitana ireo araka ny nambaran’ny anjely taminy.

Sady bokin-tantara no bokim-paminaniana ny Bokin’i Daniela. Ny boky manontolo dia maneho ny fifehezan’Andriamanitra ny tantaran’ny zanak’olombelona sy izao tontolo izao.

Fanoratana sy fandraisana ny bokyHanova

Fanasokajiana ny bokyHanova

Ao amin’ny Tanakh, ny Bokin’i Daniela dia voasokajy ao amin’ireo boky atao hoe Soratra (Ketuvim) fa ao amin’ny Baiboly Kristiana kosa dia isan’ireo bokim-paminaniana izy.

Fotoana nanoratana sy mpanoratraHanova

Ny lovantsofina jiosy dia manao ny mpaminany Daniela ho nanoratra io boky mitondra ny anarany io. Ny mpikaroka ankehitriny anefa dia milaza fa tsy fantatra ny nanoratra an’io boky io ka mety ho olon-tokana na maro. Tokony ho tamin’ny taonjato faharoa tal. J. K. tamin’ny andron’ireo Makabeo, izay nahabetsaka ny karazan-dahasoratra apokaliptika, no nanoratana ny boky.

Fandraisana ho boky filamatry ny finoanaHanova

Voaray ho isan’ny boky filamatra (boky kanonika) ao amin’ny Baiboly hebreo ny Bokin’i Daniela tamin’ny taona 90 taor. J. K. Ny tovan'ny Bokin'i Daniela hita ao amin’ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa (indrindra ny toko faha-13 sy faha-14) dia ampahany voasokajy ho filamatra faharoa (deoterôkanônika) ao amin’ireo Baiboly ireo fa boky apokrifa mahaleo tena kosa ho an’ny Jiosy sy ny Protestanta.

Fiteny nanoratana ny boky tamin’ny voalohanyHanova

Voasoratra amin’ny fiteny telo ny Bokin’i Daniela tranainy voatahiry. Misy tapany amin’ny boky izay voasoratra amin’ny fiteny hebreo (1.1 – 2.4a sy 8 – 12) sy arameana (2.4b – 7.28). Ireo ihany no mamorona ny Bokin’i Daniela ao amin’ny kanonan’ny Baiboly hebreo sy ny Baiboly protestanta sady sokajin’ny Katolika sy ny Ortodoksa ho prôtôkanônika. Ny ampahany deoterôkanônika ao amin’ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa dia voasoratra amin’ny fiteny grika.

Ny anaran'ilay bokyHanova

Amin'ny teny hebreo dia atao hoe ספר דָּנִיֵּאל / Sefer Dānî'ēl ny Bokin'i Daniela. Ao amin'ny Septoajinta izy dia atao hoe Δανιήλ / Daniêl.

Fizaràn’ny BokyHanova

Azo zaraina roa ny Bokin’i Daniela ao amin’ny Baiboly protestanta sy ao amin’ny Tanakh. Ny fizaràna voalohany dia tantara fa ny fizaràna faharoa kosa dia faminaniana apokaliptika. Miampy fizaràna fahatelo izany ao amin’ny Baiboly katolika, dia ireo soratra fanampiny tsy hita na ao amin’ny Baiboly protestanta na ao amin’ny Tanakh.

Tsy mitovy noho izany ny isan’ny toko ao amin’ny Baiboly katolika na ny Baiboly ortodoksa sy ao amin’ireo Baiboly hafa. Ao amin’ny Baiboly protestanta sy Baiboly hebreo, ny Bokin’i Daniela dia misy toko roa ambin’ny folo fa ao amin’ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa kosa dia misy toko efatra ambin’ny folo.

Ankoatr’izany, ny toko faha-3 dia misy tohiny izay tsy voasoratra amin’ny fiteny hebreo na arameana ihany koa, dia ny "Tononkiran’i Hazarià" (3.24-49) sy ny "Tononkiran’ireo ankizilahy telo" (3.50-90).

Ny tantaran’i Daniela sy ireo namany telo (Dan. 1 – 6)Hanova

Ireto ireo naman’i Daniela: i Sadràka sy i Mesàka ary i Abednego. Tsy anarana hebreo ireo fa babiloniana fa ny anarana hebreon’izy ireo dia Hananià sy i Misaela ary i Hazarià. Ny anarana babilonianan’i Daniela dia i Beltesatsara (na Beltesazara). Ny tantara dia miseho ao Babilona tamin’ny andron’i Nebokadnetsara (Nebokadnezara na Nabokôdônôzôra) sy i Balsatsara (na Belsazara, izay ataon’ny boky hoe zanak’i Nebokadnetsara) sy i Dariosa (izay lazain’ny boky fa Mediana nandimby azy). Matetika no iharam-pisedrana mahery vaika izy efadahy nefa mivoaka mpandresy foana manoloana ireo fahavalony noho ny famonjen’ Andriamanitra azy ka miaiky ny herin’Andriamanitra koa noho izany na ny jentilisa aza.

I Daniela sy ireo namany tao an-dapan’i Nebokadnetsara (Dan. 1)Hanova

Ny Babiloniana fahizay dia nino fa ny mpahay majika sy ireo milaza tena ho mpilaza ny ho avy dia manana fahefana hamantatra ny ho avy tokoa. I Nebokadnetsara, mpanjakan’i Babilona, dia nanapa-kevitra ny hamantatra raha manan-kambara aminy ireo Jiosy efadahy voababo ireo, mba hilaza aminy ny ho avy.

Ny nofy voalohan’i Nebokadnetsara: ilay sarivongana (Dan. 2)Hanova

  • Ny nofin’i Nebokadnetsara sy ny nanontaniany ny hevitr’izany tamin’ireo mpanandro (2.1-13)
  • Nambaran’Andriamanitra an’i Daniela ny hevitr’ilay nofy (2.14-25)
  • Ny amin’ilay sarivongana marefo tongotra (2.26-45)
  • Fiekem-pinoan’i Nebokadnetsara (2.46-49)

Ny sarivongana ao amin’ny nofin’i Nebokadnetsara dia maneho ireo fanjakana efatra nifandimby, dia ny Babiloniana sy ny Mediana sy ny Persiana ary ny Grika.

 
I Nebokadnetsara, natao'i William Blake, anelanelan'ny taona 1795 sy 1805

Tsy nety nivavaka tamin’ilay sarivongana (Dan. 3)Hanova

  • Nampanao sarivongana tsy maintsy hivavahana i Nebokadnetsara (3.1-7)
  • Tsy nivadika i Sadràka sy i Mesàka ary i Abednego ka natsipy tao anaty afo (3.8-23)
  • Tononkiran’i Hazarià tao anaty afo (3.24-49): tapany tsy hita ao amin’ny Baiboly hebreo sy protestanta satria tsy voasoratra tamin’ny fiteny hebreo na arameana tany amboalohany.
  • Tononkiran’ireo zatovolahy telo tao anaty afo (3.50-90): tapany tsy hita ao amin’ny Baiboly hebreo sy Baiboly protestanta satria tsy voasoratra tamin’ny fiteny hebreo na arameana tany amboalohany.
  • Ny famonjen’Andriamanitra azy telolahy avy tao amin’ny afo (3.91-97 ao amin’ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa fa 3.24-30 kosa ao amin’ny Baiboly protestanta sy hebreo)
  • Niaiky ny halehiben’Andriamanitra i Nebokadnetsara (3.98-100 ao amin’ny Baiboly katolika sy Baiboly ortodoksa fa 3.31-33 ao amin’ny Baiboly protestanta sy hebreo).
 
Ilay fanasam-ben'i Belsatsara, nataon'i Rembrandt, taona 1635-1638

Ny nofy faharoa : ilay hazo lehibe (Dan. 4)Hanova

  • Ny nofin’i Nebokadnetsara (4.1-15)
  • Nambaran’i Daniela ny hevitr’ilay nofy (4.16-24)
  • Tanteraka izay zavatra hita tao amin’ny nofy (4.25-30)
  • Sitrana i Nebokadnetsara (4.31-34)

Ny fanasan’i Belsatsara sy ny soratra teo amin’ny rindrina (Dan. 5)Hanova

  • Fanasam-be nataon'i Belsatsara (5.1-4)
  • Ireo soratra tsy fanta-kevitra (5.5-9)
  • Nampiantso an’i Daniela i Balsatsara (5.10-16)
  • Nambaran’i Daniela ny hevitr’ilay soratra dia tanteraka izany (5.17-30)
 
I Daniela tao an-davaky ny liona, nataon'i Peter Paul Rubens, 1615.

I Daniela tao an-davaky ny liona (Dan. 6)Hanova

  • Ny vela-pandrika nataon’ireo fahavalon’i Daniela (6.1-10)
  • Ny vavak’i Daniela (6.11-16)
  • Nalatsaka tao an-davaky ny liona i Daniela (6.17-19)
  • Nivoaka avy tao an-davaky ny liona i Daniela (6.20-25)
  • Ny fiekem-pinoan’ny mpanjaka Dariosa (6.26-29)

Ireo fahitan’i Daniela (Dan. 7 – 12)Hanova

Ny toko faha-7 hatramin’ny faha-12 dia mitantara ny fahitana maro nataon’i Daniela momba izay zavatra hitranga amin’i Israely sy amin’izao tontolo izao. Ny fahitan’i Daniela sasany dia mitovy hevitra amin’ny nofin’i Nebokadnetsara ao amin’ny toko faha-2. Na dia izany aza dia tsy nanambara ny hevitry ny zavatra rehetra hitan’i Daniela ny boky. Ny fahitana sy ny faminanian’i Daniela dia niseho tamin’ny andron’i Balsatsara sy i Dariosa mpanjaka mediana ary i Kirosy mpanjaka persiana.

 
Ny fahitan'i Daniela ny amin'ireo bibidia efatra, nataon'i Matthäus Merian, 1630.

Ireo fanjakana efatra hotsarain’Andriamanitra (Dan. 7)Hanova

  • Ny fahitana momba ireo biby efatra (toa liona sy bera sy leoparda ary biby mahatsiravina hafa) (7.1-8): ny liona dia ny Babiloniana, ny bera (na orsa) dia ny Mediana, ny leoparda dia ny Persiana, ny biby mahatsiravina dia ny Seleokida (Grika).
  • Fahitana ilay Antidahy sy ny Zanak’olona (7.9-14)
  • Ny hevitry ny fahitan’i Daniela (7.15-28)

Ilay fahavalo mampahory ny olon’Andriamanitra (Dan. 8)Hanova

  • Ny fahitana ny amin’ilay odrilahy sy ilay osilahy (8.1-14)
  • Nanazava ny hevitr’ilay fahitana ny anjely Gabriela (8.15-27)

Ireo herinandro fitopolo (Dan. 9)Hanova

  • Ny vavaka nataon’i Daniela (10.1-9)
  • Ny anjely Gabriela manazava ny amin’ny faminaniana iray (10.20-27)
  • Faminanian’i Jeremia izany (jereo: Jer. 25.11-12 ; 29.10)

Ny androm-pahatezerana sy ny andro farany (Dan. 10)Hanova

  • Fahitana ny amin’ilay lehilahy mitafy lamba rongony (10.1-9)
  • Fisehoan’ny anjely tamin’i Daniela (10.10-19)
  • Filazana ny faminaniana (10.20-21)

Ny zavatra mbola hiseho (Dan. 11)Hanova

  • Ireo ady voalohany nifanaovan’ny fanjakana atsimo sy avaratra (11.1-20): ny Seleokida sy ny Lagida izany
  • Ny amin’ny mpanjaka iray hafa: I Antiokosy Epifanesy (11.21-39)
  • Ny hiafaran’ilay mpanenjika (11.40-45)

Ny andro farany (Dan. 12)Hanova

Ny tantaran'i Sozana sy ny sampin'i Babilona (Dan. 13 – 14)Hanova

 
I Sozàna sy ireo antidahy, nataon'i Gerrit van Honthorst, taonjato faha-17

Ity fizaràna ity, izay tsy voasoratra tamin’ny fiteny hebreo na arameana fa tamin’ny fiteny grika, dia tsy noraisin’ny Protestanta sy ny Jiosy any Palestina ho kanonika ao amin’ny Baiboliny. (Jereo: Tantaran'i Sozana sy I Bela sy ilay Dragona)

I Sozàna sy ny fitsarana nataon’i Daniela (Dan. 13)Hanova

  • I Sozana, vehivavy nitandro ny fahamendrehany (13.1-4)
  • Raiki-pitia amin’i Sozana ny loholona jiosy roalahy (13.5-14)
  • Niampanga an’i Sozana ho ratsy fitondran-tena ireo loholona ireo (13.15-43)
  • Asehon’i Daniela fa tsy meloka i Sozana (13.44-64)

I Bela sy ilay bibilava nivavahan’ireo Babiloniana (Dan. 14)Hanova

  • I Daniela sy ireo mpisoron’i Bela (14.1-22)
  • Namono an’ilay bibilava i Daniela (14.23-30)
  • Nalatsaka tao an-davaky ny liona i Daniela (14.31-42)

Jereo koa:Hanova

Mpaminany lehibe:

Mpaminany madinika