Hanokatra ny renilisitra
Mitomany ny faharavan'i Jerosalema i Jeremia, nataon'i Rembrandt, 1630.

Ny Bokin’ny Fitomaniana dia boky hita ao amin’ny Tanakh (Baiboly hebreo) sy ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly kristiana. Tonon-kiram-pisaonana lava narafitra amin’ny fomba kanto no ao anatiny, izay mamisavisa ny fahoriana lehibe vokatry ny fahirano, ny fandravana an’i Jerosalema sy ny Tempoly. Mafonja ny tonon’ireo Fitomaniana ireo izay maneho ny fahoriana lalina vokatry ny fahantrana sy ny mosary sy ny fandripahana ary ny loza hafa koa. Ireo rehetra ireo dia fisehon’ny famaizan’Andriamanitra noho ny fahotan’ny vahoaka sy ny mpaminany ary ny mpisorona. Na dia izany aza dia mifarana amin’ny tonon-kiram-panantenana ny Bokin’ny Fitomaniana.

Navondrona ireo tonon-kira ireo, angamba mba hatao ho fahatsiarovana sady harahina fifadian-kanina. Ny fiangonana kristiana sasany dia nampiditra ny Fitomaniana ao amin’ny litorjian’ny Herinandro masina.

Ny anaran’ny bokyHanova

Indraindray atao hoe Fitomanian’i Jeremia ny Bokin’ny Fitomaniana. Miantso azy hoe איכה / ’Êkhâ na ‘Êykhôh ("Ahoana!") ny Jiosy, teny voalohan’ireo lahatsoratra hebreo atao hoe קינות / Kinoth ("hira fisaonana"). Θρῆνοι / Thrênoi ("Hiram-pitarainana") no anaran’ny boky ao amin’ny Septoaginta (na Septanta) fa Lamentationes kosa ("Fitomaniana") ao amin’ny Volgata.

Ny fanoratana ny bokyHanova

Ny mpanoratraHanova

Araka ny lovantsofina dia nosoratan'i Jeremia ny Bokin’ny Fitomaniana, nefa ny mpikaroka ankehitriny dia tsy mahita izay hanaporofoana izany ka mihevitra fa olona roa tsy fantatra anarana no nanoratra ireo Fitomaniana ireo. Ny Fitomaniana voalohany hatramin’ny faha-4 dia hoatry ny nataon’olona iray ihany.

Nosoratana tamin’ny fotoana nanaovana dikan-teny grika voalohany ny Baiboly hebreo ny andian-tsoratra hoe Fitomanian’i Jeremia, izany hoe tamin’ny taona 250 tal. J.K., izay nanampy teny mialoha nanondro an’i Jeremia ho nanoratra ireo Fitomaniana ireo. Izany dia vokatry ny fahadisoan-kevitra tamin’ny fahazoana ny hevitry ny andala-teny ao amin’ny Boky faharoan’ny Tantara (2Tant. 35.25) izay manao hoe :

"Ary Jeremia dia nanao hira fisaonana an'i Josia, ary ny mpihiralahy sy ny mpihiravavy rehetra dia mahatsiahy an'i Josia mandraka androany, raha manao hira fisaonana, ka nataony fanao teo amin'ny Isiraely izany; ary, indro, efa voasoratra ao amin'ny fihirana fisaonana izany." (2Tant. 35.25 – Ny Baiboly).

Tsy miresaka velively an’i Josia mpanjakan’ i Jodà anefa ireo Fitomaniana ireo.

Fotoana nanoratanaHanova

Ny mpikaroka momba ny Baiboly dia samy miaiky fa vita soratra amin’ny endriny ananana azy ankehitriny ny Bokin’ny Fitomaniana tamin’ny fotoan’ny Fahababoana tany Babilona (586-538 tal. J.K.). Nosoratana tamin’ny fotoana nanjakan’ny horohoro sy ny fanahiana ny Fitomaniana, na izany aza dia efa vita taloha ela ny fitomaniana sasany.

Firafitry ny bokyHanova

Fizaràn'ny bokyHanova

Mizara dimy ny Bokin’ny Fitomaniana ka ny fizaràna tsirairay dia Fitomaniana iray.

Maneho ny fahorian’i Ziona taoriana’ny faharavan’i Jodà sy ny fandravan’ny Babiloniana ny Tempoly ireo Fitomaniana ireo, izay maneho ny famaizana ataon’Andriamanitra amin’ny vahoakany be fahotana. Angamba nosoratana izy ireo mba ho vakina ampahibemaso eo amin’ny fiangonana amin’ny andro fisaonana izay atao isan-taona ho fahatsiarovana izany fahavoazan-be izany. Na dia izany aza, ny Fitomaniana rehetra dia mampahatsiahy ny famindram-pon’Andriamanitra sy manambara ny fanatenana ny aminn’ny hampanginan’Andriamanitra ny fahatezerany sy ny hampijoroany indray ny vahoakan’i Israely.

I Jerosalema: andriambavy nilaozan'olona (1)Hanova

Manoritsoritra an’i Jerosalema sahala amin’ny andriambavy nilaozan’ny olona, sady nofaizina noho ny fihoa-pampan’ny fahotany ny Fitomaniana voalohany.

Tezitra Andriamanitra (2)Hanova

Tononkalo miresaka ny amin’ny vokatry ny mosary ny Fitomaniana faha-2: torana ny ankizy, mihinan-janaka ny reny, faty no mameno ny lalana ao an-tanàna.

Mampionona ny olony Andriamanitra (3)Hanova

Manambara ny fanantenan’i Ziona ny indrafon’Andriamanitra ny Fitomaniana faha-3.

Fanantenana famonjena avy amin’Andriamanitra (4)Hanova

Ny Fitomaniana faha-4 dia malahelo ny lazan’ny Tempolin'i Jerosalema tany aloha izay rava ankehitriny. Izy dia fitarainana atao ampahibemaso mitovy sokajy amin’ny hira fisaonana

Mitarainana amin'Andriamanitra ny olony (5)Hanova

Manomboka amin’ny fitarainana amin’Andriamanitra mba hahatsiaro ny vahoakany ny Fitomaniana farany. Fitomaniana itambaran’ny be sy ny maro izy io.

Endrika kanton’ireo FitomanianaHanova

Fanangonana amboaran-tononkira dimy izay mitovy ngadona amin’ny atao hoe kinah (“hiram-pisaonana”) ny Bokin'ny Fitomaniana. Ny toko iray dia atao hoe “fitomaniana” (sahala amin’ny “salamo” ao amin’ny Bokin’ny Salamo). Ny Fitomaniana efatra voalohany dia samy manana andininy izay manomboka amin’ny litera ao amin'ny abidy hebreo. Ny famakiana ny fitambaran’ny litera voalohany amin’ny andininy rehetra dia tsy misy heviny.

Fitomaniana voalohany sy faha-2 ary faha-4Hanova

Nosoratana tamin’ny fakana modely hiram-paty ny Fitomaniana voalohany sy faharoa ary fahefatra, izay samy misy andininy 22 milahatra araka ny abidy hebreo.

Fitomaniana faha-3Hanova

Ny Fitomaniana fahatelo dia miavaka satria ahitana andininy 66, ka andininy telo isaky ny litera tsirairay ao amin'ny abidy hebreo. Ilay olon-tokana mitomany dia ny Fanjakan'i Jodà izay nampitenenina tahaka ny olona. Ny Fitomaniana faha-3, izay arak’abidia, nefa nalahatra ho vondron’andininy telo, (ka ny tsirairay amin’ireo dia manomboka amin’ny litera mitovy), dia manana toetra miavaka sady mampahatsiahy ilay atao hoe "Fieken-pinoan'i Jeremia".

Fitomaniana faha-5Hanova

Ny Fitomaniana faha-5 dia tsy arak’abidia, na dia ahitana andininy mitovy isa amin’ny litera herbreo (miisa 22).

Jereo koa:Hanova

Mpaminany lehibe:

Mpaminany madinika