Bokin' ny Eksôdôsy

(tonga teto avy amin'ny Bokin'ny Eksodosy)

Ny Bokin' ny Eksôdôsy na Bokin' ny Eksaody dia boky faharoa ao amin' ny Testamenta Taloha ao amin' ny Baiboly izay mitantara ny fanafahana ny Hebreo (na Hebrio) avy any Ejipta sy ny fivezivezeny tany an-tany efitra hatrany amin' ny tendrombohitra Sinay (na Sinaia).

Ny Zanak' i Israely tao Ejipta - sary nataon' i Edward Poynter - 1867

Maneho ny fisian' ilay Andriamanitra mpanafaka io boky io. Anisan' ny Pentateoka (boky dimy voalohany ao amin' ny Baiboly) ny Eksôdôsy. Ny Bokin' ny Eksôdôsy ao amin' ny Baiboly jiosy dia anisan’ny Torah, fa ao amin' ny Baiboly kristiana kosa dia anisan' ny Pentateoka.

Ny fanoratana ny boky

hanova

Ny mpanoratra

hanova

Tsy misy soratra na iray aza ao amin' ny Bokin' ny Eksôdôsy izay milaza ny olona nanoratra azy. Na dia izany aza dia milaza ny lovantsofina jiosy fa i Mosesy (na Môizy) izany mpanoratra izany, izay lazaina koa fa nanoratra ireo boky efatra hafa (Genesisy na Jenezy, Levitikosy na Levitîka, Nomery na Fanisana, Deoterônômia na Deoterônômy), ka iantsoana ny fitambaran' ireo boky ireo hoe "Boky dimin' i Mosesy" na "Boky dimin' i Môizy". Tsy manaiky izany ny mpikaroka maro ankehitriny, ka nipoitra ny patra-kevitra momba ny fanoratana ny Pentateoka manontolo, ka ny fantatra indrindra amin' izany dia ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra.

Ny fotoana nanoratana

hanova

Ny mpanao heviteny sy ny mpahay tantara dia mihevitra fa nampandrina an-tsoratra tamin' ny taonjato faha-7 tal. J.K. na taty aoriana kokoa aza ilay boky, na dia mety marina fa nifototra tamin' ny loharano tranainy kokoa ny mpanoratra. Hatramin' ny faramparan' ny taompolo 1990 sy nandritra ny taompolo 2000 dia naroson' ny mpikaroka ny fiheverana fa ny votoatin' ny lahatsoratry ny Pentateoka dia azo antoka fa nangonina tamin' ny vanimpotoana persiana, izany hoe teo anelanelan' ny taonjato faha-5 sy faha-4 tal. J.K.[1] na raha aloha indrindra dia teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-6 tal. J.K.[2].

Anarana sy sokajin' ilay boky

hanova

Anaran' ny boky

hanova

Ny teny hoe Eksôdôsy na Eksaody dia fanagasiana ny teny latina hoe Exodus sy ny teny grika hoe Ἔξοδος / Eksodos, izay azo adika hoe "fivoahana", izany hoe fivoahana miala amin' ny tanàna iray. Mitantara ny fialan' ny Zanak' i Israely avy any Ejipta tokoa io boky io. Ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) anefa dia atao hoe שְׁמוֹת ספר / Sefer Shemot ("Bokin' ny Anarana") ny fiantsoana azy noho izy manomboka amin' ny andian-teny hoe Welleh Shemot, izay midika hoe "Indreto ny anarana", izany hoe ny anaran' ny zanak' i Israely nivoaka avy any Ejipta.

Fanasokajiana ny boky

hanova

Ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) dia boky faharoa ao amin' ny sokajy voalohany atao hoe Tôrah ny Sefer Shemot, fa ao amin' ny Baiboly kristiana kosa dia anisan' ny Pentateoka ny Bokin' ny Eksôdôsy na Eksaody.

 
Fiampitana ny Ranomasina Mena, sary nataon' i Nicolas Poussin, 1634

Firafitry ny boky

hanova

Mizara telo lehibe ny bokin' ny Eksôdosy:

Fiomanana amin' ny fivoahana an' i Ejipta

hanova

Ny fizaràna voalohany dia mitantara ny fanandevozana nahazo ny Zanak' i Israely, ny fiantsoana sy fanendren' Andriamanitra an' i Mosesy (na Môizy), ny loza folo tao Ejipta, ary ny fihinanana ny zanak' ondry tsy misy kilema tamin' ny Paska.

Fivoahana an' i Ejipta sy ny fizorana mankany Sinay

hanova

Ny fizaràna faharoa dia ahitana ny fiaingana avy tao Ejipta, ny fiampitana ny Ranomasina Mena, ny hira fiderana nataon' i Mosesy, ary ny dian' ny Zanak' i Israely tao amin' ny tany efitra.

 
I Mosesy mihazona ny vatofisaky misy ny Didy Folo, sary nataon' i Guido Reni, 1624

Fanekem-pihavanana natao tao Sinay

hanova

Ny fizaràna fahatelo dia mitantara ny fisehoan' ny fanatrehan' Andriamanitra tamin' i Mosesy (Teôfania), ny nahazoana ny Didy Folo, ary ny lalàn' ny Fanekem-pihavanana. Mirakitra ny toromarika momba ny fanamboarana ny fitoerana masina (tabernakely na tabernakla), ny fitafiana masina sy ny fanokanana ny mpisorona koa izy. Ny Eksôdôsy dia mitantara ny fahotana nataon' ny Zanak' i Israely, ny fivavahana tamin' ny omby volamena, ny nanjeràn' i Mosesy ny vato fisaka misy ny Didy Folo sy ny fanomezan' Andriamanitra azy indray, ary ny fanavaozana ilay Fanekem-pihavanana.

Jereo koa

hanova

Boky ao amin' ny Pentateoka:

Petra-kevitra momba ny fanoratana ny Pentateoka

Fizaràna hafa ao amin' ny Testamenta Taloha:

Loharano sy fanamarihana

hanova
  1. Christophe Nihan et Thomas Römer, Introduction à l'AT, p. 179, 182
  2. "La filature d’un théologien suisse pour connaître l’origine de Dieu", entretien Thomas Römer, letemps.ch, 27 mars 2014